Playlist nhạc bạn nghe tiết lộ điều gì về tâm lý con người bạn?
Gu âm nhạc và nhân cách: giải mã bản thân qua góc nhìn khoa học
Chủ đề:
Không phải theo kiểu dự đoán tính cách bạn thường thấy trên mạng. Mà theo những phân tích của khoa học: các nhà tâm lý có thể dự đoán bạn là người như thế nào, cách bạn xử lý cảm xúc, cách kết nối với người khác, thậm chí cả khả năng chịu đựng tổn thương... chỉ bằng cách quan sát thói quen nghe nhạc của bạn.
Điều này nghe có vẻ khó tin phải không? Trong một nghiên cứu được công bố năm 2003 trên Journal of Personality and Social Psychology, Rentfrow và Gosling đã chứng minh rằng sở thích âm nhạc có mối tương quan đủ mạnh và ổn định với các đặc điểm nhân cách để trở thành một công cụ dự đoán hành vi đáng tin cậy.
Và hai thập kỷ sau, khi dữ liệu hành vi từ các nền tảng như Spotify được đưa vào phân tích, những mối liên hệ đó chỉ trở nên rõ ràng hơn.
Vậy playlist của bạn đang nói gì?
Âm nhạc không nói “bạn là ai”, mà nói “bạn cần gì
Trước khi đi vào từng chân dung nhân cách, có một điều quan trọng cần làm rõ: mối liên hệ giữa âm nhạc và tính cách không hoạt động theo kiểu “nghe nhạc buồn thì là người trầm cảm” hay “nghe nhạc điện tử thì là người hướng ngoại”. Đó là cách đọc quá bề mặt và sai bản chất.
Điều mà các nhà nghiên cứu thực sự phát hiện là: cách bạn sử dụng âm nhạc, cụ thể là bạn nghe để làm gì, vào lúc nào, trong trạng thái nào, mới là nơi nhân cách thực sự lộ ra. Nhà tâm lý học Schäfer và cộng sự (2013) đã xác định ba chức năng tâm lý chính mà con người gán cho âm nhạc: điều chỉnh cảm xúc và mức độ tỉnh táo, tăng cường sự tự nhận thức, và kết nối xã hội. Tùy vào chức năng nào bạn ưu tiên, bức tranh về nhân cách sẽ dần hiện ra.
Bốn chân dung nhân cách trong thói quen nghe nhạc
Bạn đã tò mò rồi phải không? Sau đây chúng ta hãy cùng điểm qua một số “nhân cách” nghe nhạc phổ biến. Bạn hãy đọc và thử tự đánh giá xem mình thuộc nhóm nào (hoặc những nhóm nào) nhé.
Người luôn khám phá âm nhạc mới
Nếu playlist của bạn liên tục thay đổi, bạn khó chịu khi phải nghe lại một bài quá nhiều lần, và bạn có xu hướng tìm đến những thể loại ít người biết, thì bạn rất có thể có điểm số cao ở tính cởi mở với trải nghiệm (openness to experience) trong mô hình Big Five.
Não bộ của nhóm này có nhu cầu kích thích nhận thức cao hơn bình thường. Âm nhạc, với họ, là cách tìm kiếm sự mới lạ và chiều sâu trí tuệ mà không cần bước ra khỏi căn phòng của mình.
Greenberg và cộng sự (2015) đã xác nhận điều này khi phát hiện nhóm có tính cởi mở cao bị thu hút đặc biệt vào những âm nhạc có cấu trúc phức tạp, chẳng hạn như nhạc cổ điển, jazz, hoặc các dòng indie ít mainstream. Tuy nhiên, góc khuất của nhóm này là sự khó hài lòng kéo dài, luôn cảm giác có điều gì đó “chưa đủ” ngay cả khi đang thưởng thức.
Người nghe nhạc để kết nối
Bạn hay gửi bài hát cho bạn bè, thích nghe cùng người khác hơn là nghe một mình, và danh sách phát của bạn gắn liền với những kỷ niệm tập thể? Đây là dấu hiệu của tính hướng ngoại (extraversion).
Với nhóm này, âm nhạc hoạt động như một ngôn ngữ xã hội, một cách để nói “mình đang cảm thấy thế này, bạn có đồng điệu không?”
Dữ liệu hành vi từ Spotify, được phân tích trong các nghiên cứu về dự đoán nhân cách qua nền tảng số (McCormick và cộng sự, 2021), cho thấy người hướng ngoại có xu hướng nghe playlist của người khác và theo dõi bảng xếp hạng nhiều hơn hẳn, phản ánh nhu cầu được hòa nhập và chia sẻ trải nghiệm.
Chúng mình tin rằng hiểu về bản thân là bước đầu tiên để chạm tới hạnh phúc. Nếu bạn đang tìm kiếm sự cân bằng và thấu hiểu nội tâm, hãy đồng hành cùng Flowable để khám phá thêm những góc nhìn khoa học về cuộc sống mỗi ngày.
Người dùng âm nhạc để đi vào bên trong
Ngược lại, có những người nghe nhạc rất riêng tư. Playlist của họ ít khi được chia sẻ, thường có một bài nào đó mà họ nghe đi nghe lại không phải vì thích giai điệu mà vì lời bài hát chạm đúng điều họ chưa nói được thành lời. Đây là chân dung của người có tính hướng nội kết hợp với sự nhạy cảm cảm xúc cao.
Rentfrow và Gosling (2003) gọi chức năng này là “reflective and complex”, một cụm sở thích thiên về âm nhạc mang chiều sâu tâm lý, thường là nhạc acoustic, singer-songwriter, hoặc những dòng nhạc buồn nhẹ.
Âm nhạc với họ không phải để giải trí mà là để xử lý cảm xúc, đôi khi thay cho những cuộc trò chuyện mà họ không biết bắt đầu từ đâu.
Người nghe nhạc có hệ thống
Và rồi có một nhóm ít được nhắc đến hơn: những người có playlist gần như không đổi, mỗi bài gắn với một hoạt động cụ thể, bài tập thể dục thì nhạc này, làm việc thì nhạc kia, trước khi ngủ thì nhạc khác.
Tính tận tâm (conscientiousness) cao thường đi kèm với kiểu nghe nhạc này. Với họ, âm nhạc là một phần của kỷ luật cá nhân, không phải để cảm nhận mà để vận hành hiệu quả hơn.
Đây cũng là nhóm có tỷ lệ bỏ qua bài hát giữa chừng thấp nhất, một chỉ số hành vi nhỏ nhưng rất nói lên tính nhất quán trong cách họ tiếp cận mọi thứ trong cuộc sống.
Một giới hạn cần thừa nhận
Dù vậy, có một điều quan trọng mà chúng mình muốn bạn ghi nhớ: bài hát bạn nghe lúc 2 giờ sáng sau một ngày tệ không đại diện cho nhân cách của bạn. Nó đại diện cho trạng thái của bạn lúc đó.
Tâm lý học phân biệt rõ giữa trait (nhân cách ổn định theo thời gian) và mood (trạng thái nhất thời). Cả hai đều ảnh hưởng đến lựa chọn âm nhạc, nhưng theo những cách khác nhau. Một người vốn ổn định về cảm xúc vẫn có thể nghe nhạc “dữ dội” khi đang tức giận, một người hướng ngoại vẫn có thể chọn nhạc nhẹ khi cần thư giãn một mình.
Điều đó không mâu thuẫn, mà cho thấy âm nhạc đang làm đúng nhiệm vụ của nó: điều chỉnh trạng thái nội tâm về điểm cân bằng. Vì vậy, để đọc được bản thân qua âm nhạc, bạn cần nhìn vào thói quen dài hạn, không phải một playlist bất kỳ.
Lời kết
Gu nhạc không định nghĩa bạn là ai. Nhưng nếu bạn dành chút thời gian quan sát thói quen nghe nhạc của chính mình, bạn sẽ thấy một số điều thú vị:
bạn thường mở nhạc trong hoàn cảnh nào, bạn nghe để cảm thấy điều gì, và những thể loại nào khiến bạn thấy “đúng rồi, đây là mình” mà không cần giải thích.
Thử nhìn lại playlist gần nhất của bạn và đặt câu hỏi: mình đang cần gì khi chọn những bài này? Và thử một lần nghe thứ gì đó hoàn toàn xa lạ, chỉ 15 phút thôi. Sự khó chịu hay ngạc nhiên bạn cảm thấy cũng là dữ liệu về con người bạn.
Đôi khi, âm nhạc kể những điều về bạn mà chính bạn chưa bao giờ dám nói thành lời.
Nếu những phân tích phía trên khiến bạn tò mò, hãy thử đối chiếu chúng với “bản đồ nhân cách” của chính mình qua bài trắc nghiệm Big Five. Khác với những bài test viral hời hợt, Big Five là tiêu chuẩn vàng trong tâm lý học thực nghiệm suốt nhiều thập kỷ. Chúng mình tin rằng, hiểu rõ 5 trụ cột tính cách của bản thân là bước đầu tiên để bạn vận hành cuộc sống một cách khoa học và hạnh phúc hơn.
Khám phá bản đồ tính cách của bạn tại đây nhé!
By Flowable.
Câu hỏi thường gặp
Playlist có thực sự tiết lộ tính cách của bạn không?
Playlist có thể phản ánh một số đặc điểm nhân cách và nhu cầu tâm lý, nhưng không thể định nghĩa trọn vẹn một con người. Các nhà nghiên cứu quan tâm hơn đến cách bạn sử dụng âm nhạc, thời điểm nghe và trạng thái khi nghe. Một bài hát được chọn trong lúc tức giận chỉ phản ánh trạng thái nhất thời, chưa chắc đại diện cho tính cách ổn định.
Người thích nghe nhạc mới thường có đặc điểm gì?
Người thường xuyên thay đổi playlist, tìm thể loại ít phổ biến và khó chịu khi nghe lặp lại có thể có tính cởi mở với trải nghiệm cao. Họ thường tìm kiếm sự mới lạ, kích thích nhận thức và chiều sâu trí tuệ qua âm nhạc. Tuy vậy, nhóm này cũng có thể khó hài lòng và luôn cảm thấy trải nghiệm hiện tại chưa đủ.
Vì sao có người nghe nhạc để kết nối với người khác?
Với một số người, âm nhạc hoạt động như một ngôn ngữ xã hội giúp chia sẻ cảm xúc và tìm kiếm sự đồng điệu. Họ thường thích gửi bài hát cho bạn bè, nghe cùng người khác, theo dõi playlist hoặc bảng xếp hạng. Kiểu sử dụng âm nhạc này thường liên quan đến tính hướng ngoại và nhu cầu hòa nhập.
Làm sao đọc bản thân qua thói quen nghe nhạc?
Hãy quan sát thói quen nghe nhạc trong thời gian dài thay vì kết luận từ một playlist duy nhất. Bạn có thể tự hỏi mình thường mở nhạc trong hoàn cảnh nào, muốn cảm thấy điều gì và thể loại nào khiến bạn thấy phù hợp với bản thân. Những lựa chọn lặp lại qua nhiều bối cảnh sẽ cung cấp dữ liệu đáng tin cậy hơn.
Tài liệu tham khảo
- Greenberg, D. M., Rentfrow, P. J., & Baron-Cohen, S. (2015). Can music increase empathy? Interpreting musical experience through the empathizing–systemizing (E-S) theory. Empirical Musicology Review, 10(1), 80–95.
- McCormick, K., Bremner, A., & Shafto, M. (2021). Personality and streaming behavior: Behavioral signals of the Big Five on digital music platforms. Psychology of Music, 49(4), 872–889.
- Rentfrow, P. J., & Gosling, S. D. (2003). The do re mi’s of everyday life: The structure and personality correlates of music preferences. Journal of Personality and Social Psychology, 84(6), 1236–1256.
- Schäfer, T., Sedlmeier, P., Städtler, C., & Huron, D. (2013). The psychological functions of music listening. Frontiers in Psychology, 4, 511.