3 cách để bạn nuôi dưỡng đứa trẻ bên trong (inner child)
Có bao giờ bạn cảm thấy mình đang đóng vai người lớn hơn là thực sự sống?
Chủ đề:
Chúng ta thường được dạy rằng trưởng thành là phải gạt bỏ sự ngây thơ, phải cất đi những món đồ chơi và khoác lên mình sự nghiêm túc đến khắc kỷ. Nhưng nghịch lý thay, càng cố gắng giết chết phần trẻ con trong mình, chúng ta lại càng thấy cuộc đời trở nên khô cằn, kiệt sức và thiếu vắng những rung động rực rỡ.
Carl Jung, nhà tâm lý học lỗi lạc, đã gọi phần tâm thức ẩn sâu đó là inner child (đứa trẻ bên trong). Đó không phải là một phép ẩn dụ văn học sướt mướt. Đó là một thực thể tâm lý có thật, nơi lưu giữ toàn bộ ký ức, cảm xúc nguyên sơ, khả năng sáng tạo và cả những tổn thương chưa lành từ quá khứ.
Khi chúng ta trưởng thành, xã hội dạy ta phải nghiêm túc, phải lý trí và gạt bỏ những nhu cầu trẻ con. Nhưng việc phớt lờ đứa trẻ bên trong không làm nó biến mất. Nó chỉ khiến chúng ta trở thành những người lớn kiệt sức, mất kết nối và khô cằn cảm xúc.
Nuôi dưỡng đứa trẻ bên trong, thực chất, là hành trình học cách làm một người cha, người mẹ hiền từ cho chính mình (reparenting). Dưới đây là 3 phương pháp thực hành sâu sắc giúp bạn tái kết nối với nguồn sinh lực thuần khiết ấy.
Thực hành “sáng tạo vô mục đích” (non-outcome creative play)
Như bạn cũng thấy: ngày nay chúng ta đang sống trong một thế giới bị ám ảnh bởi hiệu suất. Người lớn làm gì cũng phải có mục đích: đọc sách để lấy kiến thức, tập thể dục để giảm cân, vẽ tranh để bán, hoặc viết để đăng lên mạng xã hội xây thương hiệu cá nhân... Chính tư duy thực dụng này đã bóp nghẹt đứa trẻ bên trong, vốn dĩ chỉ muốn chơi vì niềm vui thuần khiết.
Khi bạn luôn đòi hỏi kết quả, bạn đã vô tình kích hoạt nhà phê bình nội tâm (inner critic), tiếng nói phán xét luôn thì thầm rằng bạn chưa đủ tốt, chưa đạt mục tiêu, chưa đúng deadline... Để nuôi dưỡng đứa trẻ bên trong, bạn cần tạo ra một không gian an toàn nơi sự sáng tạo được phép diễn ra mà không cần bất kỳ một KPI nào.
Tại sao điều này quan trọng?
Không chỉ dừng lại ở việc đưa não bộ vào trạng thái flow (dòng chảy) hay giải phóng dopamine, hành động này mang một ý nghĩa hiện sinh sâu sắc hơn.
Sáng tạo, về bản chất, là ngôn ngữ tự nhiên của đứa trẻ bên trong. Trước khi biết dùng ngôn từ logic để lý luận hay phán xét, chúng ta đã biết dùng hình ảnh và chuyển động để biểu đạt chính mình. Khi bạn cho phép mình sáng tạo mà không cần mục đích (vô lợi), bạn đang gỡ bỏ gánh nặng phải có ích hay phải thành công mà thế giới người lớn đã chất lên vai đứa trẻ ấy.
Đó là khoảnh khắc hiếm hoi đứa trẻ được giải phóng khỏi chiếc lồng giam của trách nhiệm hay các thang đo, được tự do hiện diện và chơi đùa với sự vật xung quanh mà không sợ bị lăng kính của hiệu suất chấm điểm. Đây chính là cách để những niềm vui trẻ thơ được nuôi dưỡng trong bạn, ngay giữa một thế giới bộn bộ của người trưởng thành.
Cách thực hiện
Hãy mua một hộp màu sáp (rẻ tiền cũng không sao), một ít đất sét, hoặc bật một bản nhạc ngẫu nhiên. Nhiệm vụ của bạn là: vẽ những đường nét nguệch ngoạc mà không cần nó phải giống bất kỳ hình thù gì; nặn một khối đất méo mó; hoặc nhảy múa loạn xạ trong phòng ngủ. Cứ cho phép mình phiêu theo điệu nhạc. Sao cũng được!
Quy tắc duy nhất bạn cần nhớ đó là: hãy đừng đánh giá đẹp xấu. Không có ai chấm điểm bạn cả. Bạn không cần phải tạo ra tuyệt phẩm. Thực chất, trải nghiệm và niềm vui trong quá trình sáng tạo đó chính là ý nghĩa của việc này. Hãy tận hưởng cảm giác màu sắc loang trên giấy hay sự mềm mại của đất sét trên tay. Khi bạn cho phép mình được chơi mà không sợ sai, bạn đang nói với đứa trẻ bên trong rằng: sự hiện diện và niềm vui của em mới là điều quan trọng nhất.
Kỹ thuật “đối thoại qua trang giấy” (dialogue journaling)
Đứa trẻ bên trong thường mang theo những nỗi sợ bị bỏ rơi, không được lắng nghe hoặc bị hiểu lầm từ quá khứ. Cách tốt nhất để xoa dịu những nỗi sợ này là thiết lập một cuộc đối thoại trực tiếp, biến mối quan hệ với bản thân trở thành một mối quan hệ an toàn (secure attachment).
Lucia Capacchione, một chuyên gia về trị liệu nghệ thuật, đã phát triển kỹ thuật viết bằng hai tay để tiếp cận tiềm thức. Logic là: tay thuận của bạn đại diện cho ý thức, lý trí và người lớn. Tay không thuận (tay trái với người thuận tay phải) kết nối trực tiếp hơn với não phải: vùng não của cảm xúc, trực giác và đứa trẻ.
Tại sao điều này quan trọng?
Hơn cả việc ghi chép, đây là một nghi thức của sự hiện diện. Trong tâm trí, những tiếng nói của tổn thương thường tồn tại dưới dạng những đám mây mù mờ, hỗn loạn và không có hình tướng. Do đó, chúng ta thường có xu hướng chối bỏ hoặc phớt lờ chúng vì sợ phải đối diện.
Khi bạn buộc mình viết ra thành lời đối thoại, bạn đang thực hiện một phép màu của hiện sinh: gọi tên và định hình cho những nỗi đau vô hình. Bạn tách mình ra khỏi sự đồng nhất với cảm xúc để trở thành người quan sát đầy bao dung. Hành động này xác nhận (validate) rằng đứa trẻ ấy, với tất cả những nỗi sợ và mong manh đó, có quyền được tồn tại và được lắng nghe. Bạn không còn phải trốn chạy chính mình, mà quay lại để làm một người bảo hộ vững chãi cho phần yếu đuối nhất trong tâm hồn. Đó chính là sự chữa lành ở tầng bậc sâu nhất.
Nếu bạn cảm thấy mình đang mất kết nối với bản thân? Đừng quên đăng ký bản tin Substack của Flowable để nhận những bài viết hướng dẫn sâu sắc về hành trình chữa lành và phát triển nội tại.
Cách thực hiện
Bạn có thể linh hoạt thực hiện trên giấy hoặc máy tính.
-
Nếu viết trên giấy: Hãy chuẩn bị hai cây bút khác màu. Dùng tay thuận (vai Người lớn) viết câu hỏi ân cần: Chào em, hôm nay em thế nào?. Sau đó, chuyển bút sang tay không thuận (vai Đứa trẻ) để viết câu trả lời. Sự vụng về của nét chữ sẽ giúp đi tắt vào tiềm thức.
-
Nếu dùng máy tính: Hãy tạo sự phân tách bằng thị giác. Sử dụng font chữ nghiêm túc (như Arial, Times New Roman) màu đen cho vai Người lớn. Khi chuyển sang vai Đứa trẻ, hãy đổi sang font chữ ngộ nghĩnh (như Comic Sans) hoặc màu sắc tươi sáng. Mẹo nhỏ: hãy thử chỉ gõ phím bằng tay không thuận khi đóng vai đứa trẻ. Tốc độ gõ chậm chạp này sẽ mô phỏng lại sự ngập ngừng, giúp bạn vượt qua bộ lọc lý trí để những cảm xúc chân thật nhất như Em sợ, Em mệt được tuôn ra tự nhiên.
Cuối cùng, hãy quay lại vai Người lớn để hồi đáp và vỗ về.
Tái kết nối qua xúc giác và sự hoà mình vào thiên nhiên (sensory grounding)
Trẻ con trải nghiệm thế giới hoàn toàn qua các giác quan: chúng thích chạm vào vỏ cây sần sùi, thích dẫm chân lên vũng nước mưa, thích ngửi mùi đất. Ngược lại, người lớn chúng ta sống quá nhiều trong đầu (overthinking) và ngắt kết nối với cơ thể.
Để gọi đứa trẻ quay về, con đường ngắn nhất là đi qua cánh cửa của giác quan. Phương pháp này trong tâm lý học gọi là “tiếp đất” (grounding), một phương pháp giúp trung hòa hệ thần kinh đang căng thẳng và đưa tâm trí trở về hiện tại.
Tại sao điều này quan trọng?
Trẻ con không tư duy về thế giới, chúng cảm nhận thế giới. Khi một đứa trẻ chạm vào vỏ cây sần sùi hay nghịch nước mưa, chúng không phân tích thành phần hóa học của nước, chúng hòa làm một với trải nghiệm đó. Ngược lại, người lớn chúng ta thường sống trong một cái lồng kính của khái niệm và ngôn từ. Chúng ta nhìn thấy một bông hoa và não bộ ngay lập tức dán nhãn hoa hồng, rồi lướt qua. Chúng ta đã đánh mất khả năng rung động trực tiếp trước thực tại.
Việc tái kết nối qua giác quan không chỉ là thư giãn. Đó là hành trình tìm lại cảm thức kinh ngạc (sense of wonder): năng lực nhìn thấy phép màu trong những điều bình thường nhất. Khi bạn để cho xúc giác dẫn đường, bạn đang tắt đi bộ lọc xám xịt của thói quen và sự chai sạn. Bạn cho phép đứa trẻ bên trong được sống lại những khoảnh khắc lần đầu tiên đầy háo hức. Đây chính là cội nguồn của niềm vui sống (joie de vivre) thuần khiết, thứ năng lượng mà không một thành tựu danh vọng nào có thể thay thế được.
Cách thực hiện
Hãy dành ra 15 phút mỗi tuần cho một cuộc hẹn hò giác quan. Đi chân trần trên cỏ để cảm nhận hơi lạnh và kết cấu của mặt đất. Dành thời gian ngắm nhìn kỹ lưỡng đường đi của một đàn kiến hay vân của một chiếc lá với sự tò mò thực sự. Ăn một món ăn tuổi thơ (như kẹo bông hay kem) thật chậm rãi để hương vị đó đánh thức những ký ức ngủ quên.
Khi bạn cho phép mình được ngạc nhiên và thích thú trước thế giới như lần đầu tiên nhìn thấy nó, bạn đang nuôi dưỡng sự tươi mới cho tâm hồn mình.
Kết
Nuôi dưỡng đứa trẻ bên trong, suy cho cùng, không phải là một sự thoái lui về quá khứ để trốn tránh trách nhiệm của hiện tại. Đó là một hành trình trở về để hợp nhất (re-integration).
Chúng ta thường nghĩ trưởng thành là phải bỏ lại sự ngây thơ phía sau. Nhưng một người trưởng thành trọn vẹn nhất là người dám nắm tay đứa trẻ bên trong mình bước đi giữa cuộc đời đầy biến động. Khi bạn đủ bao dung để ôm lấy những phần yếu đuối, vụng về và hồn nhiên nhất của chính mình, bạn sẽ tìm thấy một sức mạnh nội tại (inner strength) vô cùng to lớn.
Đó là lúc bạn vừa có sự vững chãi của một người lớn để bảo vệ bản thân, vừa giữ được đôi mắt lấp lánh của trẻ thơ để nhìn thấy phép màu trong những điều bình dị nhất. Và hạnh phúc, đôi khi chỉ đơn giản là được làm bạn thân với chính mình.
Nếu bài viết này chạm đến bạn, có thể bạn sẽ cần một công cụ thực tế hơn để duy trì năng lượng tích cực này. Ebook Habit Formation từ Flowable có lẽ là bước đầu tiên để bạn bắt đầu hành trình yêu thương đứa trẻ bên trong của mình dựa trên khoa học ngay hôm nay.
By Flowable.
Câu hỏi thường gặp
Đứa trẻ bên trong là gì và lưu giữ điều gì?
Đứa trẻ bên trong là phần tâm thức lưu giữ những ký ức, cảm xúc nguyên sơ, khả năng sáng tạo và các tổn thương chưa lành từ quá khứ. Phần này không biến mất khi chúng ta trưởng thành. Khi bị phớt lờ, nó có thể khiến con người cảm thấy kiệt sức, mất kết nối và khô cằn cảm xúc.
Vì sao nên nuôi dưỡng đứa trẻ bên trong?
Nuôi dưỡng đứa trẻ bên trong giúp mỗi người học cách trở thành người cha, người mẹ hiền từ cho chính mình. Quá trình này tạo không gian để cảm xúc được lắng nghe, sự sáng tạo được tự do và những phần yếu đuối được đón nhận. Nhờ đó, người trưởng thành có thể tái kết nối với niềm vui sống và sức mạnh nội tại.
Làm sao thực hành đối thoại với đứa trẻ bên trong?
Bạn có thể dùng hai cây bút khác màu để viết cuộc đối thoại giữa vai Người lớn và vai Đứa trẻ. Tay thuận viết câu hỏi ân cần, tay không thuận viết câu trả lời. Nếu dùng máy tính, hãy phân biệt hai vai bằng kiểu chữ hoặc màu sắc. Cuối cùng, trở lại vai Người lớn để hồi đáp và vỗ về.
Làm sao tái kết nối với đứa trẻ qua giác quan?
Hãy dành khoảng 15 phút mỗi tuần cho một cuộc hẹn hò giác quan. Bạn có thể đi chân trần trên cỏ, quan sát kỹ một đàn kiến hoặc vân lá, hay ăn chậm một món ăn tuổi thơ. Những trải nghiệm này đưa tâm trí trở về hiện tại, khơi lại sự tò mò và cảm giác kinh ngạc trước thế giới.
Tài liệu tham khảo
- Capacchione, L. (1991). Recovery of Your Inner Child: The Highly Acclaimed Method for Liberating Your Inner Self. Simon & Schuster.
- Jung, C. G. (1940). The Psychology of the Child Archetype. Trong The Archetypes and the Collective Unconscious. Princeton University Press.
- Whitfield, C. L. (1987). Healing the Child Within: Discovery and Recovery for Adult Children of Dysfunctional Families. Health Communications, Inc.