Bạn có thực sự biết mình là ai và mình muốn gì không?
Không biết mình là ai và muốn gì, mọi nỗ lực đều dễ lệch hướng.
Chủ đề:
Bạn không thiếu nỗ lực. Bạn thiếu dữ liệu về chính mình.
Chúng ta không nhất thiết phải trở thành một người toàn diện ở mọi mặt. Trong nhiều trường hợp, phát triển bền vững không đến từ việc cố giỏi đều tất cả, mà đến từ việc nhận ra đâu là thế mạnh đáng được đầu tư sâu.
Câu hỏi đặt ra là: làm sao bạn biết đâu thật sự là thế mạnh của mình?
Trước khi phát triển bản thân, bạn cần có dữ liệu về chính mình
Hầu hết chúng ta đều khao khát trở thành một phiên bản tốt hơn. Chúng ta đọc sách, lập kế hoạch, học thêm kỹ năng mới, đặt mục tiêu cho công việc, sức khỏe, các mối quan hệ và đời sống tinh thần. Nhưng đôi khi, ngay trên hành trình phát triển ấy, ta lại cảm thấy kiệt sức. Không hẳn vì ta thiếu nỗ lực, mà vì ta đang cố gò mình vào một khuôn mẫu không thật sự phù hợp.
Bạn khó có thể đi đúng hướng nếu không biết mình đang bắt đầu từ đâu.
Sự phát triển cá nhân bền vững không chỉ bắt nguồn từ việc cố thay đổi bản thân thành một phiên bản “tốt hơn” theo tiêu chuẩn bên ngoài. Một phần quan trọng hơn là học cách nhìn rõ con người hiện tại của mình: mình có xu hướng suy nghĩ thế nào, dễ bị kích hoạt bởi điều gì, điều gì khiến mình có năng lượng, điều gì khiến mình nhanh chóng cạn kiệt.
Trong cách tiếp cận của Carl Rogers, sự chấp nhận, thấu hiểu và chân thực với con người hiện tại là những yếu tố quan trọng giúp một người có thể thay đổi theo hướng lành mạnh hơn. Nói cách khác, thay đổi không nhất thiết bắt đầu từ việc phủ nhận bản thân. Rất nhiều chuyển hóa sâu hơn lại bắt đầu từ khoảnh khắc ta đủ thành thật để nhìn thấy mình như mình đang là.
Thấu hiểu bản thân không chỉ là “cảm giác mình hiểu mình
Thấu hiểu bản thân không đơn giản như ta nghĩ. Nhà tâm lý học tổ chức Tasha Eurich từng chỉ ra rằng nhiều người tin mình có khả năng tự nhận thức tốt, nhưng tỷ lệ thật sự có self-awareness sâu và chính xác có thể thấp hơn rất nhiều. Con số thường được nhắc đến trong các nghiên cứu và khảo sát của bà là khoảng 95% người tin rằng họ hiểu mình, trong khi chỉ khoảng 10–15% thật sự đáp ứng các tiêu chí của self-awareness.
Điều này lý giải vì sao nhiều nỗ lực phát triển cá nhân dễ đi vào vòng lặp. Ta đặt mục tiêu rất lớn, nhưng chưa hiểu rõ động lực thật sự phía sau mục tiêu đó. Ta cố xây một thói quen mới, nhưng chưa biết hệ thần kinh của mình đang phản ứng ra sao với áp lực. Ta muốn trở nên kỷ luật hơn, tự tin hơn, bình tĩnh hơn, nhưng lại chưa nhìn rõ những niềm tin nền đang âm thầm điều khiển hành vi mỗi ngày.
Trong tâm lý học, có một khái niệm gọi là self-schema, có thể hiểu đơn giản là những “bản đồ niềm tin” mà ta có về chính mình. Ví dụ: “Tôi là người dễ bỏ cuộc”, “Tôi không giỏi giao tiếp”, “Tôi chỉ có giá trị khi làm tốt”, hoặc “Tôi luôn phải tự xoay xở một mình”. Những niềm tin này không chỉ nằm trong suy nghĩ. Chúng ảnh hưởng đến cách ta diễn giải thông tin, phản ứng với lời góp ý, lựa chọn cơ hội, xây dựng mối quan hệ và đánh giá chính năng lực của mình.
Khi bản đồ bên trong chưa rõ, ta rất dễ phát triển theo kiểu bắt chước. Thấy người khác thành công nhờ kỷ luật cực cao, ta ép mình vào một lịch trình cứng nhắc. Thấy người khác nổi bật nhờ giao tiếp mạnh, ta nghĩ mình cũng phải trở nên hướng ngoại hơn. Thấy xã hội ca ngợi năng suất, ta nhầm việc bận rộn với việc đang tiến bộ.
Nhưng phát triển bản thân không phải là sao chép một công thức có sẵn. Một lộ trình hiệu quả cần bắt đầu từ dữ liệu cá nhân: đâu là xu hướng tự nhiên của bạn, đâu là thế mạnh nổi trội, đâu là giá trị sống bạn thật sự coi trọng, đâu là mô thức cảm xúc lặp đi lặp lại, và đâu là những điểm yếu cần quản trị để không cản trở điều bạn làm tốt nhất.
Một điểm bắt đầu để quan sát bản thân có hệ thống hơn
Nếu muốn hiểu bản thân một cách có hệ thống hơn, bạn có thể bắt đầu từ những dữ liệu cụ thể về chính mình.
Flowable Lab tập hợp các bài trắc nghiệm tâm lý và wellbeing như VIA Strengths, PERMA, Big Five và MBTI, mỗi bài tiếp cận một khía cạnh khác nhau trong cách bạn suy nghĩ, cảm nhận và vận hành.
Mỗi bài test chỉ là một lát cắt. Nhưng khi đặt những lát cắt ấy cạnh nhau, bạn có thêm cơ sở để nhận diện những mô thức của mình: điều gì tạo năng lượng, đâu là thế mạnh có thể phát huy, cách bạn thường phản ứng trước thế giới, và những khía cạnh cần được quan sát sâu hơn.
Bởi thấu hiểu bản thân là điểm khởi đầu của phát triển. Trước khi hỏi “mình nên thay đổi điều gì?”, có lẽ cần biết rõ hơn “mình đang là ai và mình đang vận hành như thế nào?”
Nếu bạn muốn bắt đầu hành trình ấy bằng những công cụ cụ thể, Flowable Lab có thể là một điểm bắt đầu.
Khám phá bản thân qua các bài trắc nghiệm cùng Flowable Lab tại đây nhé!
By Flowable.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cần hiểu mình trước khi phát triển bản thân?
Hiểu mình giúp bạn biết điểm xuất phát, xu hướng suy nghĩ, yếu tố tạo năng lượng và điều khiến bạn cạn kiệt. Khi có những dữ liệu này, bạn dễ chọn hướng phát triển phù hợp hơn thay vì cố gò mình vào một khuôn mẫu bên ngoài hoặc sao chép công thức thành công của người khác.
Self-schema ảnh hưởng đến cách nhìn nhận bản thân thế nào?
Self-schema là những bản đồ niềm tin về chính mình, chẳng hạn như “tôi là người dễ bỏ cuộc” hoặc “tôi chỉ có giá trị khi làm tốt”. Chúng ảnh hưởng đến cách ta diễn giải thông tin, phản ứng với góp ý, lựa chọn cơ hội, xây dựng mối quan hệ và đánh giá năng lực của mình.
Làm sao bắt đầu quan sát bản thân có hệ thống hơn?
Một điểm bắt đầu là thu thập dữ liệu cá nhân qua việc quan sát cách mình vận hành và trải nghiệm các bài test như VIA Strengths, PERMA, Big Five hoặc MBTI. Những dữ liệu này có thể giúp nhận diện thế mạnh, nguồn năng lượng, điểm dễ cạn kiệt và các khía cạnh cần được chăm sóc kỹ hơn.
Tài liệu tham khảo
- Eurich, T. (2017). Insight: The power of self-awareness in a self-deluded world. Crown.
- Markus, H. (1977). Self-schemata and processing information about the self. Journal of Personality and Social Psychology.
- Rogers, C. (1961). On becoming a person: A therapist’s view of psychotherapy. Houghton Mifflin.