Tại sao chúng ta khó buông bỏ nỗi đau cũ?
Sunk Cost Fallacy (Ngụy biện chi phí chìm): Bẫy tâm lý khiến bạn mắc kẹt trong đau khổ
Chủ đề:
“Yêu nhau từng ấy năm rồi, bỏ sao đành.”
“Đã đổ vào bao nhiêu tiền và công sức như vậy, thôi cố tiếp vậy.”
“Giờ mà bỏ thì công sức trước nay đổ xuống sông xuống biển hết à.”
Những lời biện minh trên có quen thuộc với bạn không? Bạn đã từng nghe thấy, hay chính mình tự nhủ như vậy chưa?
Điều gì khiến con người cứ tiếp tục bám víu vào những lựa chọn sai lầm chỉ vì đã lỡ đầu tư quá nhiều cho chúng (dù sâu thẳm bên trong, ta biết rằng mọi thứ đã không còn đi đúng hướng).
Câu trả lời nằm ở một bẫy tâm lý phổ biến nhưng vô cùng nguy hiểm: sunk cost fallacy (Ngụy biện chi phí chìm) (cái bẫy của những chi phí đã chìm, khiến bạn mắc kẹt trong những lựa chọn sai lầm).
Hãy cùng Flowable tìm hiểu về hiện tượng tâm lý này trong bài viết hôm nay.
Sunk cost fallacy là gì?
Theo Arkes và Blumer (1985), sunk cost (chi phí chìm), là những khoản đầu tư trong quá khứ (tiền bạc, thời gian, công sức) mà ta không thể lấy lại được.
Sunk cost fallacy (ngụy biện chi phí chìm), là xu hướng con người tiếp tục theo đuổi một quyết định chỉ vì đã trót đầu tư vào nó, dù việc tiếp tục đó không còn hợp lý ở hiện tại. Nói đơn giản hơn là: Chúng ta để quá khứ quyết định hiện tại, dù quá khứ đó không thể thay đổi.
Thí nghiệm về những tấm vé hòa nhạc
Sunk cost fallacy không chỉ là một cảm giác chủ quan mà là một quy luật tâm lý phổ biến. Năm 1985, hai nhà tâm lý học Hal R. Arkes và Catherine Blumer đã thực hiện một thí nghiệm để chứng minh điều này.
Họ đặt người tham gia vào một tình huống tưởng tượng: bạn đã mua vé xem một buổi hòa nhạc. Sau đó, bạn phát hiện rằng cùng ngày hôm đó có một buổi hòa nhạc khác hấp dẫn hơn rất nhiều, và bạn có thể đi buổi hòa nhạc này mà không cần trả thêm phí. Nhưng bạn chỉ được chọn một trong hai, chứ không thể đi cả hai.
Những người tham gia được chia thành hai nhóm: Một nhóm mua vé với giá cao, và nhóm kia mua vé với giá rất rẻ.
Bạn đoán những người tham gia sẽ đi xem buổi hòa nhạc nào?
Nếu con người hoàn toàn lý trí, thì cả hai nhóm đều sẽ chọn buổi hòa nhạc mới vì hấp dẫn hơn. Bởi vì số tiền đã trả là chi phí chìm (không thể lấy lại) nên nó không nên ảnh hưởng đến quyết định hiện tại. Điều duy nhất cần cân nhắc là: buổi hòa nhạc nào mang lại trải nghiệm tốt hơn.
Nhưng kết quả lại cho thấy điều ngược lại. Những người đã mua vé với giá cao có xu hướng chọn đi xem buổi hòa nhạc cũ nhiều hơn đáng kể so với nhóm mua vé rẻ. Chỉ vì họ đã bỏ ra nhiều tiền hơn, họ cảm thấy phải đi cho đáng.
Thí nghiệm này cho thấy điều gì? Chúng ta không ra quyết định chỉ dựa trên lợi ích tương lai. Chúng ta còn bị chi phối mạnh bởi mong muốn bù đắp cho những gì đã mất.
Những cái bẫy quen thuộc trong đời sống
Có thể bạn nghĩ những thí nghiệm kia chỉ xảy ra trong phòng nghiên cứu. Nhưng thật ra, sunk cost fallacy xuất hiện trong những quyết định rất quen thuộc mà có thể chính bạn cũng từng mắc phải.
Hãy bắt đầu với tình cảm: Một mối quan hệ đã không còn hạnh phúc. Hai người nói chuyện với nhau bằng sự mệt mỏi hơn là sự thấu hiểu. Nhưng khi nghĩ đến chuyện dừng lại, ta chần chừ. Không phải vì hiện tại tốt đẹp, mà vì tiếc những năm tháng bên nhau.
Trong đầu tư và kinh doanh: Một dự án liên tục thua lỗ. Những con số, dấu hiệu cảnh báo đã xuất hiện. Nhưng thay vì dừng lại, người ta lại tiếp tục rót thêm tiền.
Trong học tập và công việc: Có người học gần xong một ngành nhưng nhận ra mình không hề phù hợp. Có người làm một công việc nhiều năm nhưng mỗi sáng thức dậy đều cảm thấy kiệt sức. Thế nhưng họ vẫn tiếp tục.
Điểm chung của tất cả những tình huống này là gì? Quyết định tiếp tục không dựa trên điều gì tốt nhất cho tương lai. Nó dựa trên những thứ ta đã đầu tư trong quá khứ, thay vì xem xét khả năng và kết quả trong tương lai.
Ranh giới giữa kiên trì và cố chấp
Vậy có thể bạn sẽ đặt ra một câu hỏi: liệu chính việc tiếp tục theo đuổi một điều gì đó sau khi đã đầu tư quá nhiều có khiến con người trở nên kiên trì và bền bỉ hơn? Liệu họ tiếp tục không phải vì quá khứ đã mất, mà vì họ thật sự tin rằng tương lai có thể tốt đẹp hơn?
Câu hỏi này rất quan trọng, bởi thoạt nhìn, ranh giới giữa kiên trì và ngụy biện chi phí chìm dường như khá mong manh.
Thực tế, chúng ta đúng là học từ quá khứ. Những thất bại, sai lầm hay tổn thất đã trải qua mang lại kinh nghiệm, giúp ta hiểu rõ hơn điều gì hiệu quả và điều gì không. Khi đó, việc nhìn lại quá khứ là để rút ra bài học, từ đó điều chỉnh chiến lược và đưa ra quyết định tốt hơn cho tương lai. Nói cách khác, quá khứ chỉ đóng vai trò như nguồn thông tin để ta đánh giá: nếu tiếp tục, liệu triển vọng phía trước có thực sự đáng giá hay không.
Nhưng ngụy biện chi phí chìm lại vận hành theo một logic khác. Trong trường hợp này, quá khứ không còn là dữ liệu để suy xét, mà trở thành lý do chính của quyết định. Ta không tiếp tục vì tương lai hứa hẹn hơn, mà vì cảm thấy rằng nếu dừng lại thì tất cả những gì đã bỏ ra trước đó sẽ trở nên vô nghĩa.
Tại sao não bộ lại vận hành như vậy?
Nguyên nhân chính khiến con người dễ mắc sunk cost fallacy nằm ở một thiên kiến tâm lý rất mạnh: loss aversion (nỗi ám ảnh với mất mát).
Trong tâm lý học hành vi, loss aversion chỉ ra rằng cảm giác đau đớn khi mất một thứ luôn mạnh hơn đáng kể so với niềm vui khi đạt được một giá trị tương đương. Não bộ chúng ta không đánh giá được và mất một cách cân xứng; nó đặc biệt nhạy cảm với mất.
Khi áp dụng vào đời sống thực, từ bỏ một mối quan hệ, một dự án hay một lựa chọn sai lầm không chỉ là thay đổi kế hoạch, mà còn là chính thức thừa nhận một khoản mất mát đã xảy ra. Và vì não bộ ghét mất mát, ta tìm cách né tránh cảm giác đau ấy bằng cách tiếp tục cố gắng. Ở góc độ này, sunk cost fallacy không đơn thuần là sai lầm lý trí, mà là một cơ chế tâm lý giúp ta tránh đau trong ngắn hạn.
Nhưng tại sao mất mát lại gây ra nỗi đau tâm lý? Và nếu một quyết định khiến ta đau, tại sao ta không giảm đau bằng cách thay đổi quyết định (ví dụ như dừng lại) mà lại tiếp tục sai lầm để rồi đau nhiều hơn?
Câu trả lời nằm ở hai cơ chế tâm lý quan trọng: mô hình hai hệ thống tư duy và bất hòa nhận thức (cognitive dissonance).
Trước hết là bất hòa nhận thức
Khi ta tin rằng đây là một mối quan hệ tốt đẹp, đây là một khoản đầu tư thông minh, hay thậm chí xây dựng bản sắc cá nhân quanh lựa chọn đó (như Tôi là người thành công, Tôi là người hạnh phúc, Tôi là người quyết định đúng) thì lựa chọn ấy không còn chỉ là một quyết định đơn thuần. Nó trở thành một phần của cái tôi.
Lúc này, nếu thực tế cho thấy quyết định đó đang thất bại, một sự mâu thuẫn xuất hiện:
-
Một bên là niềm tin về bản thân.
-
Một bên là bằng chứng cho thấy ta có thể đã sai.
Sự mâu thuẫn này tạo ra cảm giác khó chịu tâm lý (gọi là bất hòa nhận thức). Và não bộ có xu hướng muốn giảm cảm giác khó chịu đó càng nhanh càng tốt. Về mặt lý trí, ta có thể giảm đau bằng cách điều chỉnh hành vi: thừa nhận sai và thay đổi hướng đi. Nhưng về mặt cảm xúc, cách này rất tốn kém vì nó buộc ta phải chấp nhận rằng mình đã sai, đã đánh giá nhầm, đã lãng phí thời gian hoặc tiền bạc.
Vì vậy, thay vì thay đổi hành vi, ta thường chọn cách bảo vệ niềm tin sẵn có. Ta tự nhủ: Chưa đến lúc, Mọi thứ rồi sẽ ổn, Mình chỉ cần cố thêm chút nữa. Điều này giúp giảm đau trong ngắn hạn vì ta không phải đối diện với sự thật khó chịu.
Mô hình hai hệ thống tư duy
Và đây là lúc cơ chế thứ hai xuất hiện: mô hình hai hệ thống tư duy. Theo mô hình này, não bộ có hai hệ thống xử lý thông tin:
-
System 1: nhanh, cảm xúc, trực quan, phản ứng tức thì.
-
System 2: chậm, phân tích, logic, cần nhiều năng lượng tinh thần.
Khi ta đang chịu đau tâm lý (thất vọng, lo lắng, sợ mất mát) trạng thái cảm xúc mạnh sẽ kích hoạt System 1. Đây là hệ thống muốn giải quyết vấn đề càng nhanh càng tốt để thoát khỏi cảm giác khó chịu. Trong trạng thái đó, ta ít có xu hướng bật System 2 để ngồi lại phân tích: Tiếp tục có thực sự hợp lý không?, Chi phí cơ hội là gì?, Từ bây giờ trở đi, lựa chọn nào tốt nhất?
Thay vào đó, ta chọn cách giảm đau nhanh nhất và dễ nhất: tiếp tục con đường cũ.
(Tìm hiểu thêm về Cognitive dissonance và Thinking fast and slow)
Hệ quả của Sunk cost fallacy: Càng đầu tư, càng khó rút lui
Hệ quả nguy hiểm nhất của sunk cost fallacy là escalation of commitment (leo thang cam kết). Hiểu đơn giản là: Càng thấy mình có thể đã sai, ta lại càng đầu tư thêm.
Khi một quyết định ban đầu bắt đầu cho thấy dấu hiệu thất bại, phản ứng lý trí đáng lẽ phải là: dừng lại, đánh giá lại và cắt lỗ. Nhưng thực tế, rất nhiều người lại làm điều ngược lại. Ta tăng mức độ cam kết với chính quyết định đó, như một nỗ lực vô thức để chứng minh rằng nó chưa sai (hoặc ít nhất, chưa sai hoàn toàn).
Nguy hiểm hơn là, leo thang cam kết thường vận hành như một vòng lặp tâm lý tự củng cố.
Ban đầu, khi thấy thua lỗ hoặc dấu hiệu thất bại, ta muốn dừng lại. Nhưng ngay khoảnh khắc đó, loss aversion (nỗi sợ phải chấp nhận mất mát) xuất hiện và khiến việc rút lui trở nên đau đớn về mặt cảm xúc. Để tránh cảm giác mất thật, ta quyết định đầu tư thêm với hy vọng có thể gỡ gạc. Thế nhưng mỗi lần đầu tư thêm lại làm chi phí chìm tăng lên, đồng nghĩa với việc khoản mất mát tiềm tàng nếu dừng lại cũng lớn hơn. Khi số tiền, thời gian hay cảm xúc đã bỏ ra ngày càng nhiều, nỗi sợ mất mát càng mạnh hơn (và ta lại càng khó dừng lại).
Cứ như vậy, vòng lặp tiếp tục: càng sợ mất, càng đầu tư thêm; càng đầu tư thêm, càng sợ mất.
Không dừng lại ở hiện tượng leo thang cam kết, sunk cost fallacy còn tạo ra một chuỗi hệ lụy. Khi ta bám chặt vào một quyết định cũ, ta không chỉ tiếp tục đầu tư vào nó (ta đồng thời từ chối những lựa chọn mới). Mỗi cơ hội tốt hơn xuất hiện đều bị bỏ lỡ, đơn giản vì ta không nỡ bỏ cái cũ để nắm lấy cái mới.
Ở mức độ cá nhân, điều này còn ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần. Việc ở lại trong một mối quan hệ, một công việc hay một dự án không còn phù hợp tạo ra áp lực kéo dài, sự mệt mỏi và cảm giác mắc kẹt. Ta không chỉ chịu hậu quả của quyết định sai, mà còn phải gồng mình để bảo vệ nó. Thay vì học hỏi từ sai lầm và điều chỉnh, ta trở nên phòng thủ, tìm cách chứng minh mình đúng thay vì tìm cách tốt hơn.
Nhìn lại các ví dụ thực tế
Hãy quay lại với các ví dụ từ đầu bài để thấy rõ hơn về các hệ quả thực tế của sunk cost fallacy.
Trong chuyện tình cảm: Khi một mối quan hệ không còn hạnh phúc nhưng vẫn được duy trì chỉ vì đã yêu quá lâu, hệ quả đầu tiên là leo thang cam kết. Càng ở lại, ta càng đầu tư thêm thời gian, cảm xúc và hy vọng. Điều đó khiến việc rời đi ngày càng khó hơn. Nhưng hệ lụy không dừng ở đó:
-
Ta bắt đầu bỏ lỡ cơ hội gặp một người phù hợp hơn.
-
Ta phải sống trong trạng thái mệt mỏi và mắc kẹt kéo dài.
-
Ta trở nên phòng thủ, tự thuyết phục rằng chắc mối quan hệ nào cũng vậy, thay vì dũng cảm điều chỉnh.
Trong đầu tư: Khi không chấp nhận dừng lại ở một quyết định sai, hệ quả rõ ràng nhất là tổn thất bị khuếch đại. Khoản lỗ nhỏ có thể trở thành khoản lỗ lớn chỉ vì không chịu cắt lỗ kịp thời. Song song đó là mất cơ hội: vốn bị chôn trong một tài sản kém hiệu quả thay vì được chuyển sang cơ hội tốt hơn. Về mặt tâm lý, nhà đầu tư phải sống trong căng thẳng kéo dài (liên tục hy vọng, lo lắng, rồi thất vọng). Dần dần, chất lượng ra quyết định suy giảm vì mọi phân tích đều bị chi phối bởi mong muốn chứng minh mình đúng.
Thoát khỏi sunk cost fallacy: Thiết kế lại cách ta ra quyết định
Thoát khỏi sunk cost fallacy không chỉ đơn giản là nghĩ tích cực hơn hay trở nên lý trí hơn. Bởi lẽ, đây không phải là một sai lầm nhất thời trong suy nghĩ, mà là kết quả của những cơ chế tâm lý rất tự nhiên của con người. Vì vậy, để tránh rơi vào cái bẫy này, chúng ta cần nhận diện và can thiệp đúng vào những cơ chế đã khiến mình tiếp tục bám víu vào những gì đã mất.
Trên thực tế, mỗi người đều có thể tự nhìn lại cách mình suy nghĩ và ra quyết định để nhận ra liệu bản thân có đang bị chi phối bởi tư duy chi phí chìm hay không. Từ đó, mỗi người sẽ tìm ra những cách điều chỉnh phù hợp với hoàn cảnh và tính cách của mình.
Trong phần tiếp theo, Flowable sẽ gợi ý một vài định hướng giúp bạn nhận diện và từng bước thoát khỏi ảnh hưởng của sunk cost fallacy. Đây không phải là những công thức cứng nhắc, mà là những góc nhìn tham khảo để bạn có thể áp dụng linh hoạt vào tình huống của bản thân.
1. Kiểm soát bản thân
Trước hết là giải pháp xuất phát từ chính bản thân. Học cách tự quan sát chính mình và tự điều chỉnh bản thân là luôn là bước đầu tiên để chủ động kiểm soát các sai lệch nhận thức. Khi đang đứng trước một quyết định khó dừng lại, điều quan trọng nhất không phải là quyết định ngay - mà là chậm lại để chuyển từ tư duy cảm xúc sang phân tích.
Hãy xóa chi phí quá khứ khỏi phép tính khi bạn ra quyết định bằng cách hỏi các câu hỏi như:
Nếu hôm nay mình chưa từng đầu tư gì vào lựa chọn này, liệu mình sẽ quyết định như thế nào?
Ngoài ra, một suy nghĩ sai lầm khiến chúng ta thường khó buông bỏ quá khứ là gắn với bản sắc cá nhân và coi quyết định sai là dấu hiệu của sự sai lệch, thất bại… Vậy nhưng, cần định nghĩa lại rằng một quyết định sai chỉ chứng minh rằng bạn đã thử và học được điều gì đó, chứ không nói lên bạn là người như thế nào. Vì vậy, giải pháp không phải là phủ nhận thất bại, mà là định nghĩa lại nó.
2. Xây dựng môi trường phù hợp
Sunk cost fallacy không chỉ xuất phát từ cá nhân, mà còn được củng cố bởi môi trường xung quanh. Theo Sleesman và cộng sự (2012), một số yếu tố bối cảnh có thể khiến con người dễ tiếp tục một lựa chọn dù nó không còn hợp lý.
Trước hết là cảm giác trách nhiệm cá nhân. Khi ta nghĩ đây là quyết định của mình, mình đã chọn con đường này, việc rút lui không chỉ đơn thuần là thay đổi kế hoạch mà như một lời thừa nhận công khai rằng ta đã sai. Vì vậy, giải pháp dễ dàng nhất là nhờ một người bên ngoài đánh giá (như người quen, bạn bè…) Bởi khi đó, họ sẽ tránh được cảm giác gắn bản ngã vào quyết định, và cho ta thông tin tham khảo khách quan hơn.
Yếu tố tiếp theo đặc biệt có tác động mạnh mẽ hơn, trong xã hội hiện đại ngày nay, nơi mạng xã hội trở nên phổ biến rộng rãi - cam kết công khai. Khi ta đã nói với nhiều người rằng mình sẽ làm tới cùng, quyết định ấy sẽ gắn với hình ảnh, với thể diện, với cách người khác nhìn ta. Khi đó, dừng lại dễ bị cảm nhận như một sự thất bại trước đám đông. Giải pháp là học cách đặt ra các cam kết có điều kiện, như xác định sẵn một mốc thời gian để đánh giá lại, hoặc một tiêu chí rõ ràng để dừng. Khi đó, việc dừng lại không còn là quay xe, mà là thực hiện đúng thỏa thuận ban đầu với chính mình.
Yếu tố cuối cùng là những chuẩn mực đạo đức và văn hóa xung quanh ta. Có những môi trường tôn vinh sự bền bỉ đến mức gần như xem việc bỏ cuộc là điều đáng xấu hổ. Nhưng kiên trì chỉ thực sự đáng quý khi hướng đi còn đúng. Khi con đường đã sai, sự cố chấp chỉ làm tổn thất lớn hơn. Có lẽ mỗi cá nhân khó có thể tạo ra tác động lớn hay thay đổi tức thời những chuẩn mực đạo đức và văn hóa xung quanh ta, nhưng chỉ việc nhìn nhận bản thân chịu trách nhiệm cho chính hành động của mình, và xem xét liệu chúng ta có thực sự hành động dựa trên lý trí hay do những áp lực tâm lý vô hình của môi trường xung quanh, cũng đã khiến ta ra quyết định tỉnh táo và hợp lý hơn.
Kết bài
Sunk cost fallacy không bắt đầu từ tiền bạc, thời gian hay công sức đã bỏ ra. Nó bắt đầu từ nỗi sợ mất mát, từ cái tôi muốn được đúng, từ cảm giác đau khi phải thừa nhận rằng có những lựa chọn từng rất chắc chắn nay không còn phù hợp nữa. Ta tiếp tục không hẳn vì hy vọng lớn đến thế, mà vì dừng lại đồng nghĩa với việc nhìn thẳng vào phần quá khứ đã không như mong đợi.
Nhưng trưởng thành trong tư duy ra quyết định có lẽ nằm ở chỗ khác. Nó nằm ở khả năng tách quá khứ khỏi hiện tại, tách giá trị bản thân khỏi một quyết định cụ thể, và chấp nhận rằng điều đúng của hôm qua có thể không còn đúng của hôm nay. Những gì đã bỏ ra không biến mất khi ta dừng lại — chúng trở thành bài học.
Và có lẽ, dũng cảm không phải lúc nào cũng là cố thêm một lần nữa. Đôi khi, dũng cảm là dám thừa nhận rằng mình đã đi đủ xa để hiểu con đường này không còn phù hợp, và chọn rẽ hướng.
Buông bỏ không phải là kết thúc. Nó là cách ta tự cho mình một khởi đầu mới tốt hơn.
Có lẽ, để đưa ra những lựa chọn khác đi, trước hết ta cần hiểu rõ hơn điều gì đang diễn ra bên trong mình: điều gì khiến ta cố chấp, điều gì khiến ta sợ thay đổi, điều gì khiến ta tiếp tục ngay cả khi một phần trong mình đã biết nên dừng lại.
Đó cũng là điều Know Thyself muốn cùng bạn khám phá - không phải để tìm ra một phiên bản “đúng” của bản thân, mà để hiểu mình rõ hơn qua cách mình suy nghĩ, cảm nhận và lựa chọn.
Biết mình hơn một chút, có lẽ cũng là cách để sống và lựa chọn nhẹ nhõm hơn một chút.
→ Nếu bạn muốn bắt đầu hành trình ấy, có thể tìm hiểu Know Thyself tại đây nhé.
By Flowable.
Câu hỏi thường gặp
Sunk cost fallacy là gì?
Sunk cost fallacy, hay ngụy biện chi phí chìm, là xu hướng tiếp tục theo đuổi một quyết định chỉ vì đã đầu tư vào nó, dù việc tiếp tục không còn hợp lý ở hiện tại. Những khoản tiền, thời gian và công sức đã bỏ ra không thể lấy lại, vì vậy chúng không nên quyết định lựa chọn hiện tại.
Vì sao càng đầu tư con người càng khó rút lui?
Càng đầu tư, con người càng sợ phải thừa nhận mất mát và sai lầm. Nỗi sợ đó khiến họ tiếp tục bỏ thêm tiền bạc, thời gian hoặc cảm xúc với hy vọng gỡ gạc. Mỗi lần đầu tư thêm lại làm chi phí chìm lớn hơn, khiến cảm giác mất mát tiềm tàng tăng lên và việc dừng lại càng đau đớn.
Làm sao phân biệt kiên trì với ngụy biện chi phí chìm?
Kiên trì dựa trên đánh giá rằng triển vọng tương lai vẫn đáng giá và có thể đi kèm điều chỉnh chiến lược. Ngụy biện chi phí chìm khiến quá khứ trở thành lý do chính để tiếp tục, dù lựa chọn hiện tại không còn hợp lý. Một bên dùng quá khứ làm thông tin, bên kia dùng quá khứ để biện minh.
Làm sao thoát khỏi bẫy chi phí chìm?
Hãy chậm lại, tách chi phí quá khứ khỏi phép tính và tự hỏi nếu hôm nay chưa từng đầu tư, mình sẽ chọn gì. Bạn cũng có thể nhờ người bên ngoài đánh giá, đặt mốc thời gian hoặc tiêu chí dừng rõ ràng, đồng thời xem một quyết định sai là bài học thay vì bằng chứng về giá trị bản thân.
Tài liệu tham khảo
- Arkes, H. R., & Blumer, C. (1985). The psychology of sunk cost. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 35(1), 124–140.
- Sleesman, D. J., Conlon, D. E., McNamara, G., & Miles, J. E. (2012). Cleaning up the big muddy: A meta-analytic review of the determinants of escalation of commitment. Academy of Management Journal, 55(3), 541–562.