5 cách để thực hành yêu thương bản thân sâu sắc
Ranh giới giữa việc chiều chuộng và thương mình thực sự nằm ở đâu?
Chủ đề:
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà thông tin về việc chăm sóc bản thân hiện diện ở khắp mọi nơi. Ai trong chúng ta cũng đủ thông thái để biết rằng mình xứng đáng với những điều tốt đẹp nhất. Ta biết cách tự thưởng một bộ quần áo đắt tiền để lên tinh thần sau một tuần làm việc kiệt sức, hay một chuyến du lịch xa xỉ để reset lại tâm trí. Thế nhưng, một nghịch lý thường xảy ra: những niềm vui ấy dẫu lấp lánh nhưng lại tan biến rất nhanh, đôi khi còn để lại một nỗi trống trải sâu sắc hơn lúc trước.
Phải chăng, yêu bản thân không chỉ dừng lại ở những phần thưởng mang tính vật chất bên ngoài, mà thực chất là một chiến lược đầu tư bền bỉ vào tài sản quý giá nhất mà ta sở hữu: chính con người mình?
Dưới đây là 5 góc nhìn sâu sắc từ tâm lý học và khoa học não bộ để chúng ta cùng định nghĩa lại khái niệm thương mình một cách thực thụ.
Khi kỷ luật trở thành hình thái cao nhất của yêu thương
Nhiều người trong chúng ta thường nhầm lẫn giữa yêu bản thân với việc nuông chiều mọi bản năng nhất thời: ngủ nướng thêm hai tiếng dù biết sẽ muộn làm, hay ăn thức ăn nhanh vì nó mang lại sự thỏa mãn tức thì. Tuy nhiên, các nghiên cứu về self-control (tự kiểm soát) của nhà tâm lý học Kelly McGonigal từ đại học Stanford chỉ ra rằng, những người có kỷ luật cá nhân cao lại là những người cảm thấy hạnh phúc và hài lòng với cuộc sống hơn cả (McGonigal, 2012). Họ không phải đang hành hạ bản thân, mà là đang bảo vệ chính mình khỏi những hối tiếc và hệ lụy trong tương lai.
Thương mình thực sự đôi khi là dám chọn làm cả những điều khó. Ví dụ, thay vì lướt mạng xã hội đến 2 giờ sáng để rồi thức dậy với một tâm trí lờ đờ, bạn chọn đặt điện thoại xuống lúc 11 giờ đêm. Đó là một sự lựa chọn mang tính chiến lược cho sức khỏe tinh thần. Khoa học thần kinh đã chứng minh việc duy trì thói quen lành mạnh giúp não bộ tối ưu hóa hoạt động của prefrontal cortex (vỏ não trước trán), vùng chịu trách nhiệm cho các quyết định sáng suốt và kiểm soát cảm xúc.
Kỷ luật không phải là chiếc lồng sắt, nó là bệ phóng để bạn tự do thực hiện những mục tiêu lớn lao hơn mà không bị xiềng xích bởi những ham muốn nhất thời.
Sự tự chủ là nền tảng của tự do và vững chãi
Trong tâm lý học nhân văn, cụ thể là self-determination theory (thuyết tự quyết) của hai nhà tâm lý học Richard Ryan và Edward Deci, khái niệm autonomy (sự tự chủ) là một trong ba nhu cầu cơ bản nhất để con người đạt được well-being (sự hạnh phúc toàn diện). Khi bạn không ngừng học hỏi và phát triển kỹ năng, bạn đang âm thầm xây dựng cho mình một sự độc lập vững chắc.
Hãy tưởng tượng bạn đang ở trong một môi trường làm việc độc hại. Nếu bạn không có năng lực hoặc sự tự chủ về tài chính lẫn tư duy, bạn sẽ thấy mình bị mắc kẹt. Nhưng khi bạn đầu tư vào việc học, bạn trao cho mình cái quyền năng được lựa chọn: chọn ở cạnh những người tích cực, chọn từ chối những giá trị không phù hợp, và chọn đứng vững trước những biến động của cuộc đời mà không cần bám víu hay chờ đợi sự công nhận từ bất kỳ ai.
Sự độc lập này không phải là để tách biệt mình với thế giới, mà là để bạn có thể bước đi trong thế gian này với một tâm thế tự tại, biết rõ giá trị của mình không nằm ở lời khen hay tiếng chê của đám đông.
Sức mạnh thầm lặng của lòng trắc ẩn và sự tổn thương
Điều tinh tế nhất ở một người biết yêu chính mình đúng cách chính là sự khiêm nhường và bao dung với những vết sẹo của chính mình. Tiến sĩ Kristin Neff, người tiên phong nghiên cứu về self-compassion (lòng trắc ẩn tự thân), đã chỉ ra rằng khi chúng ta bớt khắt khe và đối xử tử tế với chính mình trong những lúc thất bại, chúng ta sẽ tự nhiên bớt phán xét người khác (Neff, 2011).
Bên cạnh đó, nghiên cứu về vulnerability (sự tổn thương) của Tiến sĩ Brené Brown cũng cho thấy việc chấp nhận những mặt không hoàn hảo chính là chìa khóa để kết nối sâu sắc với chính mình. Thay vì đóng vai một vị giám khảo nghiêm khắc luôn tự trách: Tại sao mình lại ngớ ngẩn thế?, bạn hãy học cách nói với mình như nói với một người bạn thân: Mình đã cố gắng hết sức, và sai lầm này là một bài học quý.
Khi bạn cho phép mình được sai, được yếu lòng mà vẫn không ngừng trân trọng bản thân, đó là lúc sức mạnh bên trong thực sự lên tiếng. Sự vững chãi từ bên trong cho phép ta nhìn mọi thứ bằng đôi mắt bao dung hơn.
Lòng biết ơn: “Vị thuốc” thay đổi cấu trúc não bộ
Nếu phải chọn một yếu tố mang tính bước ngoặt trong hành trình thương mình, đó chính là gratitude (lòng biết ơn). Vượt ra ngoài những khuôn mẫu ngôn từ sáo mòn, lòng biết ơn thực chất là một chiến lược tâm trí có tính thực chứng cao, dựa trên những nền tảng sinh học xác thực. Theo các nghiên cứu từ tâm lý học tích cực, lòng biết ơn có khả năng kích hoạt hypothalamus (vùng dưới đồi), giúp điều tiết căng thẳng và giải phóng một lượng lớn dopamine cùng serotonin (hai chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến niềm vui và sự gắn kết).
Thương mình thông qua lòng biết ơn nghĩa là bạn chủ động dịch chuyển sự chú ý từ những gì đang thiếu sang những gì đang có. Thay vì chỉ tập trung vào việc mình chưa có nhà, chưa có xe, bạn tập cách trân trọng luồng không khí trong lành sáng nay, hay chất lượng của tách cà phê bạn đang nhấp môi.
Tiến sĩ Robert Emmons, chuyên gia hàng đầu về nghiên cứu lòng biết ơn, đã chứng minh rằng những người thực hành ghi chép lòng biết ơn thường xuyên có mức độ lo âu thấp hơn và chất lượng giấc ngủ tốt hơn hẳn. Lòng biết ơn giúp chúng ta thoát khỏi hedonic treadmill (vòng xoáy thích nghi hưởng lạc) (xu hướng mà con người nhanh chóng quay trở lại mức hạnh phúc ổn định sau khi đạt được một mục tiêu mới). Bằng cách biết ơn, chúng ta học được cách cảm thấy đủ, và đó chính là đỉnh cao của việc yêu thương chính mình.
Sống trong trạng thái “Flow” để không lỗi hẹn với cuộc đời
Sau cùng, thương mình là can đảm dấn thân vào những gì khiến mình cảm thấy thực sự sống động. Tiến sĩ Mihaly Csikszentmihalyi đã giới thiệu khái niệm flow (trạng thái dòng chảy) (khi một người hoàn toàn đắm chìm vào hoạt động họ đang làm đến mức quên cả thời gian và cái tôi cá nhân) (Csikszentmihalyi, 1990).
Hãy tìm kiếm một công việc hoặc một sở thích mà ở đó bạn được thử thách đúng mức với năng lực của mình. Đó có thể là lúc bạn tập trung viết một đoạn code, vẽ một bức tranh, hay đơn giản là chăm sóc khu vườn nhỏ. Khi đạt được trạng thái dòng chảy, não bộ của chúng ta đạt đến mức độ hài lòng cao nhất mà không cần đến bất kỳ sự kích thích độc hại nào từ bên ngoài.
Thương mình đúng nghĩa không biến ta thành người ích kỷ, mà biến ta thành một nguồn năng lượng ấm áp. Bởi vì chỉ khi bạn giữ cho ngọn lửa bên trong luôn sáng nhờ sự trân trọng và nỗ lực mỗi ngày, bạn mới có đủ hơi ấm để sẻ chia với thế giới này một cách trọn vẹn nhất.
Lời kết
Yêu bản thân chưa bao giờ là một đích đến cố định, đó là một hành trình đầu tư bền bỉ vào ngôi đền cơ thể và sự tự do của tâm hồn. Thay vì chờ đợi thế giới mang lại phép màu, hãy để kỷ luật dẫn lối và lòng biết ơn thắp sáng con đường bạn đi.
Đừng lỗi hẹn với chính mình thêm một ngày nào nữa. Hãy bắt đầu thương lấy bản thân từ những lựa chọn nhỏ nhất hôm nay: một lời cảm ơn chân thành cho chính nỗ lực của bạn, một giờ tập luyện đổ mồ hôi, hay một sự bao dung cho những thiếu sót vừa qua. Vì suy cho cùng, bạn chính là dự án quan trọng nhất mà bạn từng thực hiện trong đời.
Nhưng giữa rất nhiều mục tiêu phải hoàn thành và những phiên bản tốt hơn mà ta luôn muốn trở thành, đôi khi ta quên mất việc nhìn lại những gì đang có: một cơ thể đã cùng mình đi qua bao ngày, những người vẫn ở bên, những niềm vui rất nhỏ, và cả những nỗ lực mà chỉ mình mới biết đã khó khăn đến thế nào.
Sổ Yêu là nơi để bạn lưu giữ những điều ấy - không biến lòng biết ơn thành một danh sách những điều phải tích cực, mà giúp bạn chậm lại để nhận ra điều gì thực sự có ý nghĩa với mình.
Bởi một đời sống được yêu thương không chỉ được tạo nên từ những gì ta đạt được, mà còn từ những gì ta biết nâng niu trên đường đi.
→ Bắt đầu với Sổ Yêu tại đây nhé!
By Flowable.
Câu hỏi thường gặp
Yêu thương bản thân sâu sắc thực sự là gì?
Yêu thương bản thân sâu sắc là một hành trình đầu tư bền bỉ vào chính mình, thay vì chỉ tìm kiếm những phần thưởng vật chất ngắn hạn. Điều đó thể hiện qua việc duy trì kỷ luật, xây dựng sự tự chủ, đối xử tử tế với bản thân khi thất bại, thực hành lòng biết ơn và dấn thân vào những hoạt động khiến mình cảm thấy sống động.
Vì sao kỷ luật được xem là cách yêu thương bản thân?
Kỷ luật giúp bạn bảo vệ mình khỏi những hối tiếc và hệ lụy trong tương lai. Chẳng hạn, đặt điện thoại xuống đúng giờ thay vì lướt mạng đến khuya là lựa chọn có lợi cho sức khỏe tinh thần. Kỷ luật tạo nền tảng để bạn tự do theo đuổi các mục tiêu lớn hơn mà không bị ham muốn nhất thời chi phối.
Lòng biết ơn giúp thương mình như thế nào?
Lòng biết ơn giúp dịch chuyển sự chú ý từ những điều đang thiếu sang những gì đang có. Khi trân trọng những điều nhỏ bé như không khí trong lành hay một tách cà phê, bạn học được cách cảm thấy đủ. Bài viết cũng cho rằng thực hành ghi chép lòng biết ơn thường xuyên có thể hỗ trợ giảm lo âu và cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Tài liệu tham khảo
- Brown, B. (2012). Daring Greatly: How the Courage to Be Vulnerable Transforms the Way We Live, Love, Parent, and Lead. Gotham Books.
- Csikszentmihalyi, M. (1990). Flow: The Psychology of Optimal Experience. Harper & Row.
- McGonigal, K. (2012). The Willpower Instinct: How Self-Control Works, Why It Matters, and What You Can Do to Get More of It. Avery.
- Neff, K. D. (2011). Self-Compassion: The Proven Power of Being Kind to Yourself. William Morrow.
- Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2017). Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs in Motivation, Development, and Wellness. Guilford Press.