Flowable LabTrang chủBài testKiến thức

Attachment Styles là gì? Tổng quan 4 kiểu gắn bó trong tình yêu

Attachment Styles là mô hình mô tả bốn kiểu gắn bó trong tình yêu: An toàn, Lo âu, Né tránh và Lo âu – Né tránh. Tìm hiểu nguồn gốc, biểu hiện, cơ sở khoa học, giới hạn và cách xây dựng sự gắn bó an toàn hơn.

Tác giả: Hà Minh · Ngày đăng: 5 tháng 8, 2026 · 38 phút đọc

Chủ đề:

Có người cảm thấy khá tự nhiên khi yêu. Họ có thể gần gũi với đối phương mà không đánh mất đời sống riêng, tin tưởng nhưng vẫn giữ được ranh giới và nói ra nhu cầu mà không quá sợ bị từ chối.

Có người lại liên tục tự hỏi liệu mình có đang yêu nhiều hơn. Một tin nhắn chưa được trả lời, một thay đổi nhỏ trong giọng nói hay một buổi tối đối phương muốn ở riêng cũng đủ khiến họ bất an.

Người khác khao khát tình yêu nhưng bắt đầu thấy ngột ngạt khi mối quan hệ trở nên quá gần. Họ có thể lùi lại, ít chia sẻ hơn hoặc tìm lý do để tập trung vào những điểm chưa hoàn hảo của đối phương.

Cũng có người vừa rất sợ bị bỏ rơi, vừa không thực sự tin rằng gần gũi với ai đó là an toàn. Họ tiến tới khi cô đơn nhưng lại rút lui khi bắt đầu cảm thấy mình có thể bị tổn thương.

Lý thuyết gắn bó được xây dựng để giải thích những khác biệt như vậy.

Attachment Styles, hay các kiểu gắn bó, mô tả những khuynh hướng tương đối ổn định trong cách chúng ta tìm kiếm sự gần gũi, phản ứng trước nguy cơ mất kết nối và điều chỉnh cảm xúc trong các mối quan hệ thân mật.

Ở người trưởng thành, bốn kiểu gắn bó thường được nhắc đến gồm:

  • Gắn bó An toàn (Secure Attachment).

  • Gắn bó Lo âu (Anxious Attachment).

  • Gắn bó Né tránh (Avoidant Attachment).

  • Gắn bó Lo âu – Né tránh (Fearful-Avoidant Attachment).

Tuy nhiên, từ kinh nghiệm xây dựng bài test Attachment Style trên Flowable Lab, chúng mình cho rằng cách gọi “bốn kiểu” rất dễ tạo ra một hiểu lầm: bạn phải thuộc hoàn toàn vào một chiếc hộp duy nhất.

Trong nghiên cứu hiện đại, gắn bó ở người trưởng thành thường được đo qua hai chiều liên tục là lo âu gắn bó và né tránh gắn bó. Bốn kiểu gắn bó được hình thành từ sự kết hợp giữa mức cao hoặc thấp trên hai chiều này. Vì vậy, hai người cùng được xếp vào kiểu Lo âu vẫn có thể khác nhau đáng kể về mức độ bất an, khả năng giao tiếp và cách họ phản ứng khi mối quan hệ gặp căng thẳng.

Kiểu gắn bó cũng không phải một chẩn đoán tâm lý, một bản án về khả năng yêu hay bằng chứng rằng cha mẹ đã “làm sai” điều gì đó. Nó là một mô hình giúp bạn quan sát cách hệ thống gắn bó của mình thường hoạt động, đặc biệt khi cảm thấy khoảng cách, bất định hoặc nguy cơ bị từ chối.

Giá trị của kết quả không nằm ở việc tìm được một chiếc nhãn hoàn hảo. Nó nằm ở việc bạn nhận ra điều gì thường kích hoạt mình, chiến lược bảo vệ nào đang được sử dụng và liệu chiến lược ấy còn phù hợp với mối quan hệ hiện tại hay không.

Lý thuyết gắn bó là gì?

Lý thuyết gắn bó ban đầu được phát triển bởi bác sĩ tâm thần và nhà phân tâm học người Anh John Bowlby. Sau đó, Mary Ainsworth mở rộng và kiểm định nhiều ý tưởng của Bowlby qua nghiên cứu về mối quan hệ giữa trẻ nhỏ và người chăm sóc.

Theo Bowlby, con người sinh ra với một hệ thống hành vi thúc đẩy trẻ tìm kiếm sự gần gũi với người chăm sóc khi gặp nguy hiểm, đau đớn hoặc căng thẳng. Về mặt tiến hóa, việc ở gần một người lớn có khả năng bảo vệ giúp tăng cơ hội sống sót.

Khi cảm thấy an toàn, trẻ có thể rời khỏi người chăm sóc để khám phá thế giới. Khi gặp điều đáng sợ, trẻ quay trở lại để tìm sự an ủi. Người chăm sóc vì thế vừa đóng vai trò nơi trú ẩn an toàn khi trẻ căng thẳng, vừa là căn cứ an toàn để trẻ tự tin khám phá môi trường.

Qua những trải nghiệm lặp lại, trẻ dần hình thành các mô hình vận hành nội tại (internal working models): những kỳ vọng về việc bản thân có xứng đáng được yêu không, người khác có đáng tin không và điều gì sẽ xảy ra khi mình bộc lộ nhu cầu.

Nếu người chăm sóc thường phản hồi tương đối nhất quán và phù hợp, trẻ có nhiều cơ hội hình thành cảm giác rằng sự gần gũi là an toàn và nhu cầu có thể được đáp lại.

Nếu phản hồi thường khó đoán, xa cách, xâm lấn hoặc đáng sợ, trẻ có thể học những chiến lược khác để thích nghi. Có trẻ tăng cường biểu hiện bất an để giữ người chăm sóc ở gần. Có trẻ giảm bộc lộ nhu cầu vì đã học rằng việc tìm kiếm hỗ trợ ít khi hiệu quả. Có trẻ vừa muốn tiến gần vừa cảm thấy chính người mình cần lại là nguồn đe dọa.

Theo Flowable, từ “chiến lược thích nghi” rất quan trọng. Những phản ứng gắn bó không xuất hiện vì một người yếu đuối, lạnh lùng hay cố tình gây khó khăn. Chúng thường là những cách hệ thần kinh đã học để duy trì kết nối hoặc tự bảo vệ trong môi trường quan hệ trước đây.

Tuy nhiên, một chiến lược từng có ích không nhất thiết còn phù hợp trong hiện tại. Việc liên tục kiểm tra tình cảm có thể từng giúp bạn nhận được sự chú ý trong một môi trường khó đoán, nhưng lại tạo áp lực trong một mối quan hệ ổn định. Tự làm mọi thứ một mình có thể từng bảo vệ bạn khỏi thất vọng, nhưng về sau khiến đối phương không biết cách đến gần.

Từ gắn bó thời thơ ấu đến tình yêu ở người trưởng thành

Lý thuyết ban đầu tập trung chủ yếu vào mối quan hệ giữa trẻ và người chăm sóc. Đến thập niên 1980, Cindy Hazan và Phillip Shaver đề xuất rằng tình yêu lãng mạn ở người trưởng thành cũng có thể được hiểu như một quá trình gắn bó.

Trong mối quan hệ trưởng thành, người yêu có thể trở thành người chúng ta tìm đến khi căng thẳng, là nguồn an ủi khi gặp nguy hiểm và là căn cứ an toàn để khám phá cuộc sống. Người trưởng thành cũng đau khổ khi phải xa cách, phản ứng khi kết nối bị đe dọa và hình thành những kỳ vọng về mức độ sẵn sàng của đối phương.

Tuy nhiên, gắn bó ở người trưởng thành không phải bản sao nguyên vẹn của gắn bó thời thơ ấu.

Quan hệ lãng mạn thường có tính tương hỗ hơn. Hai người vừa tìm kiếm sự chăm sóc, vừa cung cấp sự chăm sóc cho nhau. Tình yêu còn chịu ảnh hưởng của hấp dẫn, tình dục, giá trị sống, kỹ năng giao tiếp, hoàn cảnh xã hội và lựa chọn có ý thức.

Vì vậy, không thể nhìn một hành vi ở hiện tại rồi suy ngược chắc chắn điều gì đã xảy ra trong tuổi thơ. Cũng không nên giả định rằng một người có kiểu gắn bó không an toàn chắc chắn từng bị bỏ bê hoặc có cha mẹ “tồi”.

Trải nghiệm ban đầu có vai trò quan trọng, nhưng gắn bó tiếp tục được định hình qua tình bạn, quan hệ tình cảm, chia tay, phản bội, trị liệu và những trải nghiệm sửa chữa sau này. APA cũng mô tả gắn bó ở người trưởng thành là khuynh hướng liên hệ trong quan hệ thân mật, chịu ảnh hưởng đáng kể bởi giá trị bản thân và niềm tin liên cá nhân.

Hai chiều cốt lõi: Lo âu và Né tránh

Dù bốn kiểu gắn bó rất dễ nhớ, phần lớn nghiên cứu hiện đại về gắn bó lãng mạn tập trung vào hai chiều liên tục.

Lo âu gắn bó

Lo âu gắn bó mô tả mức độ một người sợ bị từ chối, bị bỏ rơi hoặc không được yêu đủ nhiều.

Người có mức lo âu cao thường rất nhạy với các dấu hiệu cho thấy mối quan hệ có thể gặp nguy hiểm. Họ có thể chú ý nhiều đến khoảng cách, thay đổi trong cách nhắn tin, biểu cảm hoặc mức độ chủ động của đối phương.

Khi cảm thấy kết nối bị đe dọa, hệ thống gắn bó có xu hướng được tăng hoạt hóa (hyperactivation). Người đó có thể suy nghĩ nhiều hơn, tìm kiếm sự bảo đảm, nhắn tin liên tục, hỏi đối phương còn yêu mình không hoặc trở nên tức giận để kéo người kia quay lại.

Những hành vi này thường bị nhìn như “đeo bám” hoặc “quá nhạy cảm”. Nhưng phía dưới chúng thường là một nỗ lực khẩn cấp nhằm khôi phục cảm giác an toàn.

Né tránh gắn bó

Né tránh gắn bó mô tả mức độ một người cảm thấy không thoải mái với sự phụ thuộc, thân mật và việc phải dựa vào người khác.

Người có mức né tránh cao thường coi trọng khả năng tự chủ và có thể cảm thấy dễ chịu hơn khi tự giải quyết vấn đề. Họ ít muốn bộc lộ những nhu cầu dễ bị tổn thương, hạn chế tìm kiếm hỗ trợ và có xu hướng lùi lại khi đối phương muốn quá gần.

Khi hệ thống gắn bó bị kích hoạt, họ thường sử dụng chiến lược giảm hoạt hóa (deactivation): giảm chú ý đến nhu cầu gắn bó, kìm nén cảm xúc, tập trung vào điểm chưa phù hợp của đối phương hoặc làm mình bận rộn để lấy lại khoảng cách.

Điều này không có nghĩa người né tránh không có nhu cầu yêu và được yêu. Họ có thể cảm nhận nhu cầu ấy nhưng đã học cách giảm thiểu, phủ nhận hoặc xử lý nó một mình vì sự phụ thuộc từng đi kèm thất vọng, kiểm soát hoặc tổn thương.

Nghiên cứu về gắn bó ở người trưởng thành thường mô tả lo âu và né tránh như hai chiến lược điều chỉnh cảm xúc khác nhau trước đe dọa quan hệ: một phía tăng cường tín hiệu để kéo đối phương lại gần, phía kia giảm tín hiệu và tạo khoảng cách để tự bảo vệ.

Bốn kiểu gắn bó ở người trưởng thành

Gắn bó An toàn (Secure Attachment)

Người có kiểu gắn bó An toàn thường có mức lo âu và né tránh tương đối thấp. Họ có thể gần gũi với người khác mà không thường xuyên sợ bị bỏ rơi, đồng thời vẫn duy trì được cảm giác tự chủ.

Trong tình yêu, người An toàn thường cảm thấy tương đối thoải mái khi bộc lộ nhu cầu, đón nhận sự hỗ trợ và cho phép đối phương dựa vào mình. Khi xảy ra xung đột, họ có xu hướng tập trung vào vấn đề thay vì nhanh chóng xem bất đồng là dấu hiệu quan hệ sắp kết thúc.

Điều này không có nghĩa người An toàn không bao giờ ghen, lo lắng hoặc muốn tránh né. Họ vẫn có thể bị kích hoạt, đặc biệt khi đối diện với phản bội, thiếu nhất quán hoặc căng thẳng kéo dài. Khác biệt nằm ở khả năng nhận diện cảm xúc, giao tiếp tương đối trực tiếp và quay lại trạng thái cân bằng mà không phải phụ thuộc quá nhiều vào kiểm tra hoặc rút lui.

Một số biểu hiện thường gặp của gắn bó An toàn gồm:

  • Có thể tin tưởng nhưng không mất hoàn toàn khả năng đánh giá thực tế.

  • Cảm thấy thoải mái với cả sự gần gũi và thời gian riêng.

  • Nói ra nhu cầu mà không mặc định đối phương phải đọc được suy nghĩ.

  • Có thể xin lỗi, nhận trách nhiệm và sửa chữa sau xung đột.

  • Không liên tục kiểm tra tình yêu, nhưng cũng không né tránh cam kết.

  • Tin rằng mình xứng đáng được quan tâm và người khác có thể tương đối đáng tin.

Theo Flowable, gắn bó An toàn không phải một trạng thái hoàn hảo. Nó là khả năng giữ được kết nối với cả bản thân lẫn đối phương khi quan hệ gặp áp lực.

Người An toàn không phải lúc nào cũng làm đúng. Nhưng họ thường có nhiều lựa chọn hơn giữa phản ứng tự động: có thể tiến gần mà không mất mình, lùi lại mà không biến mất và xử lý khác biệt mà không lập tức xem người kia là kẻ thù.

Gắn bó Lo âu (Anxious Attachment)

Người có kiểu gắn bó Lo âu thường có mức lo âu cao và né tránh thấp. Họ rất mong muốn sự gần gũi nhưng khó hoàn toàn tin rằng kết nối ấy sẽ duy trì.

Trong giai đoạn đầu của tình yêu, họ có thể nhanh chóng đầu tư cảm xúc, nghĩ nhiều về đối phương và đặc biệt nhạy với mức độ được đáp lại. Khi mối quan hệ ổn định, họ cảm thấy vô cùng gắn bó. Khi đối phương trở nên ít sẵn sàng, họ dễ rơi vào trạng thái cảnh giác cao.

Một tin nhắn trả lời ngắn có thể được diễn giải là lạnh nhạt. Một buổi tối đối phương cần ở riêng có thể được cảm nhận như sự từ chối. Khi không ở bên nhau, họ có thể lo rằng người ấy sẽ nảy sinh tình cảm với người khác.

Để lấy lại cảm giác an toàn, người Lo âu có thể sử dụng các hành vi phản kháng (protest behaviors): nhắn tin nhiều lần, thử lòng, im lặng để đối phương phải tìm đến, gợi ý chia tay hoặc bộc lộ giận dữ thay cho nhu cầu thật sự.

Phía dưới những hành vi ấy thường là câu hỏi: “Mình có còn quan trọng với họ không?”

Người Lo âu có những điểm mạnh đáng kể. Họ thường nhạy cảm với thay đổi trong mối quan hệ, đầu tư sâu, chủ động duy trì kết nối và coi trọng đời sống cảm xúc. Khả năng nhận biết tín hiệu của họ có thể giúp phát hiện vấn đề sớm.

Khó khăn xuất hiện khi hệ thống cảnh báo hoạt động quá mạnh. Một tín hiệu mơ hồ có thể được diễn giải như nguy cơ chắc chắn. Nỗi sợ mất người kia khiến họ tập trung quá nhiều vào mối quan hệ và dần bỏ quên nhu cầu, ranh giới hoặc đời sống riêng.

Phiên bản trưởng thành hơn của Lo âu không phải trở nên hoàn toàn không cần ai. Mục tiêu là học cách phân biệt giữa một nguy cơ thực sự và phản ứng được kích hoạt bởi ký ức cũ; nói nhu cầu một cách trực tiếp thay vì thử lòng; xây dựng khả năng tự điều chỉnh và duy trì nhiều nguồn an toàn ngoài mối quan hệ.

Gắn bó Né tránh (Avoidant Attachment)

Người có kiểu gắn bó Né tránh thường có mức né tránh cao và lo âu tương đối thấp. Họ có xu hướng xem tính độc lập là một giá trị quan trọng và cảm thấy không thoải mái khi phải phụ thuộc quá nhiều vào người khác.

Trong giai đoạn đầu, họ có thể rất thu hút vì sự bình tĩnh, tự chủ và ít tạo áp lực. Nhưng khi mối quan hệ tiến vào giai đoạn thân mật hơn, nhu cầu gần gũi của đối phương có thể bắt đầu khiến họ cảm thấy bị kiểm soát hoặc mất tự do.

Họ có thể ít chia sẻ cảm xúc, trì hoãn cam kết, tập trung vào khuyết điểm của đối phương hoặc cảm thấy hứng thú hơn với những người chưa thực sự sẵn sàng. Khi xảy ra xung đột, họ có xu hướng im lặng, rời khỏi cuộc trò chuyện hoặc lý trí hóa cảm xúc.

Một số người Né tránh thường nhấn mạnh rằng mình “không cần ai”. Nhưng việc không bộc lộ nhu cầu không có nghĩa nhu cầu không tồn tại. Nghiên cứu cho thấy người có mức né tránh cao thường dựa vào sự tự lực khi đối diện căng thẳng và không thoải mái với việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ đối tác.

Điểm mạnh của người Né tránh thường nằm ở khả năng tự xoay xở, bình tĩnh trong khủng hoảng và tôn trọng không gian cá nhân. Họ có thể giúp mối quan hệ không trở thành sự hòa tan hoàn toàn giữa hai người.

Khó khăn xuất hiện khi sự độc lập biến thành ngắt kết nối. Việc liên tục tự xử lý có thể khiến đối phương cảm thấy bị loại khỏi đời sống của họ. Sự im lặng giúp tránh căng thẳng trong ngắn hạn nhưng làm vấn đề tích tụ trong dài hạn.

Phát triển theo hướng an toàn không đòi hỏi người Né tránh từ bỏ tự do. Nó đòi hỏi mở rộng định nghĩa về tự chủ: một người có thể độc lập nhưng vẫn cho phép mình nhận hỗ trợ; có thể cần không gian nhưng vẫn thông báo rõ; có thể cảm thấy quá tải mà không biến mất hoặc đóng băng đối phương.

Gắn bó Lo âu – Né tránh (Fearful-Avoidant Attachment)

Người có kiểu gắn bó Lo âu – Né tránh thường có mức cao trên cả hai chiều. Họ vừa khao khát sự gần gũi, vừa cảm thấy sự gần gũi có thể dẫn đến tổn thương.

Đây là trạng thái giằng co giữa hai hệ thống bảo vệ. Khi cảm thấy xa cách, phần Lo âu thôi thúc họ tiến lại gần. Khi đối phương thực sự đến gần, phần Né tránh cảnh báo rằng mình có thể bị kiểm soát, phản bội hoặc mất an toàn.

Vì vậy, mối quan hệ có thể mang nhịp tiến – lùi khó đoán. Họ có thể bộc lộ rất nhiều rồi đột ngột thu mình; muốn cam kết nhưng hoảng sợ khi cam kết trở nên thật; thử xem đối phương có ở lại không rồi lại nghi ngờ khi người ấy thực sự ở lại.

Họ cũng có thể khó tin vào cả bản thân lẫn người khác. Phía Lo âu mang niềm tin “mình có thể không đủ để được yêu”, trong khi phía Né tránh mang kỳ vọng “người khác có thể làm mình tổn thương”.

Kiểu gắn bó này đôi khi được liên hệ với những trải nghiệm quan hệ không nhất quán, đáng sợ hoặc sang chấn. Tuy nhiên, không thể kết luận lịch sử của một người chỉ từ điểm test. Một hồ sơ Lo âu – Né tránh không tự động chứng minh họ đã trải qua bạo hành hoặc mắc một rối loạn tâm lý.

Điểm mạnh của họ có thể nằm ở sự nhạy cảm, chiều sâu cảm xúc và khả năng nhìn thấy cả nhu cầu kết nối lẫn rủi ro của việc phụ thuộc. Nhưng khi hai hệ thống bảo vệ liên tục kích hoạt lẫn nhau, họ có thể rất mệt mỏi và khó duy trì cảm giác ổn định.

Con đường phát triển thường cần diễn ra từng bước. Thay vì ép bản thân phải tin tưởng hoàn toàn, họ có thể học cách thử sự an toàn trong những tương tác nhỏ; nhận biết lúc nào mình đang tiến lại vì hoảng sợ và lúc nào đang rút lui vì bị kích hoạt; xây dựng ranh giới không đồng nghĩa với cắt đứt; và tìm kiếm những mối quan hệ có sự nhất quán đủ lâu để tạo trải nghiệm mới.

Vì sao các kiểu gắn bó thường bị kích hoạt mạnh trong tình yêu?

Không phải mọi mối quan hệ đều kích hoạt hệ thống gắn bó với cùng cường độ.

Bạn có thể khá bình tĩnh trong công việc và tình bạn nhưng trở nên rất bất an trong tình yêu. Lý do là quan hệ lãng mạn thường liên quan đến mức độ phụ thuộc, thân mật, kỳ vọng và nguy cơ mất mát cao hơn.

Hệ thống gắn bó đặc biệt dễ được kích hoạt khi:

  • Đối phương trở nên xa cách hoặc khó đoán.

  • Hai người chưa xác định rõ mối quan hệ.

  • Có xung đột nhưng chưa được sửa chữa.

  • Một người phải đi xa hoặc quá bận rộn.

  • Xuất hiện nguy cơ phản bội.

  • Bạn đang chịu căng thẳng ở những lĩnh vực khác.

  • Mối quan hệ tiến đến một mức cam kết mới.

  • Một trải nghiệm hiện tại gợi lại tổn thương cũ.

Khi đó, chúng ta có xu hướng quay về chiến lược quen thuộc nhất.

Người Lo âu tăng tín hiệu để tìm lại kết nối. Người Né tránh giảm tín hiệu để bảo vệ tự chủ. Người Lo âu – Né tránh dao động giữa hai phía. Người An toàn cũng có thể bất an hoặc rút lui, nhưng thường lấy lại cân bằng nhanh hơn nếu mối quan hệ còn đủ an toàn.

Điều quan trọng là kiểu gắn bó không chỉ “nằm bên trong” một cá nhân. Hành vi của hai người có thể liên tục tác động lẫn nhau.

Một người có mức Lo âu vừa phải có thể cảm thấy tương đối an toàn với đối tác nhất quán, nhưng trở nên rất cảnh giác khi yêu một người liên tục biến mất. Người thường Né tránh có thể mở lòng hơn trong mối quan hệ tôn trọng ranh giới, nhưng rút lui mạnh khi gặp áp lực hoặc kiểm soát.

Vì vậy, kết quả của bạn cần được đọc bên cạnh bối cảnh quan hệ, không chỉ như một đặc điểm cá nhân.

Vòng lặp Lo âu – Né tránh

Một trong những động lực được nhắc đến nhiều nhất là mối quan hệ giữa người có xu hướng Lo âu và người có xu hướng Né tránh.

Giai đoạn đầu, hai người có thể bị thu hút bởi chính những điều sau này tạo ra xung đột. Sự độc lập và bình tĩnh của người Né tránh khiến người Lo âu cảm thấy đây là một người mạnh mẽ, ổn định. Sự nồng nhiệt và quan tâm của người Lo âu khiến người Né tránh cảm thấy được cần đến mà chưa phải đối diện quá nhiều với sự dễ bị tổn thương của mình.

Khi quan hệ trở nên thân mật hơn, nhu cầu an toàn của hai phía bắt đầu va chạm.

Người Lo âu muốn thêm sự rõ ràng, gần gũi và bảo đảm. Người Né tránh cảm thấy áp lực tăng lên nên cần nhiều khoảng cách hơn. Khoảng cách ấy khiến người Lo âu bất an và tìm kiếm kết nối mạnh hơn. Cường độ đó lại khiến người Né tránh càng muốn rút lui.

Vòng lặp tiếp tục không nhất thiết vì một người yêu và một người không yêu. Hai người đang sử dụng những chiến lược trái ngược để tìm lại cảm giác an toàn.

Theo Flowable, cách nhìn này giúp giảm phán xét nhưng không có nghĩa xóa bỏ trách nhiệm. Hiểu rằng hành vi đến từ nỗi sợ không biến hành vi gây tổn thương thành chấp nhận được.

Người Lo âu vẫn cần chịu trách nhiệm cho việc kiểm tra, đe dọa hoặc xâm phạm ranh giới. Người Né tránh vẫn cần chịu trách nhiệm cho im lặng kéo dài, biến mất hoặc từ chối mọi cuộc trò chuyện cần thiết.

Thay đổi chỉ bắt đầu khi cả hai không còn xem người kia là toàn bộ vấn đề, mà nhận ra vòng lặp chung đang được tạo ra như thế nào.

Kiểu gắn bó được hình thành từ đâu?

Trải nghiệm với người chăm sóc ban đầu là một nền tảng quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất.

Một đứa trẻ có thể hình thành kỳ vọng về gắn bó qua mức độ người chăm sóc:

  • Có mặt khi trẻ cần hay không.

  • Phản hồi có nhất quán không.

  • Có thể giúp trẻ điều chỉnh cảm xúc không.

  • Tôn trọng tín hiệu và ranh giới của trẻ không.

  • Là nguồn an toàn hay đồng thời là nguồn đe dọa.

Tuy nhiên, gắn bó không đơn giản là sản phẩm của một cách nuôi dạy duy nhất. Khí chất của trẻ, sức khỏe của người chăm sóc, điều kiện kinh tế, xung đột gia đình, sang chấn, văn hóa và nhiều yếu tố môi trường đều có thể ảnh hưởng.

Sau thời thơ ấu, những mối quan hệ khác tiếp tục củng cố hoặc thay đổi mô hình vận hành nội tại.

Một mối tình đầu khó đoán có thể làm tăng sự cảnh giác. Một lần bị phản bội có thể khiến người từng khá an toàn trở nên né tránh hoặc lo âu trong một giai đoạn. Ngược lại, nhiều năm được yêu thương nhất quán có thể giúp người từng bất an dần xây dựng niềm tin mới.

Vì vậy, chúng mình không khuyến khích sử dụng Attachment Style để truy tìm một “nguyên nhân duy nhất” hoặc đổ lỗi hoàn toàn cho cha mẹ. Hiểu quá khứ có thể hữu ích, nhưng mục tiêu là nhận ra cách quá khứ đang tiếp tục sống trong phản ứng hiện tại và điều gì có thể được làm khác đi.

Kiểu gắn bó có thay đổi được không?

Có. Gắn bó có mức độ ổn định tương đối nhưng không hoàn toàn bất biến.

Một số kỳ vọng và phản ứng có thể duy trì trong thời gian dài vì chúng liên tục được củng cố. Tuy nhiên, kiểu gắn bó vẫn có thể thay đổi qua những mối quan hệ quan trọng, trải nghiệm sống, trị liệu và nỗ lực điều chỉnh có ý thức.

Khái niệm earned security, có thể hiểu là sự an toàn được xây dựng về sau, mô tả việc một người từng có những trải nghiệm gắn bó khó khăn nhưng dần phát triển khả năng nhìn lại quá khứ một cách mạch lạc, tin tưởng hơn và xây dựng quan hệ lành mạnh.

Thay đổi không nhất thiết diễn ra bằng việc chuyển đột ngột từ một “type” sang type khác. Nó có thể xuất hiện qua những bước nhỏ:

  • Ít hoảng sợ hơn khi đối phương cần không gian.

  • Nói nhu cầu trước khi chuyển thành giận dữ.

  • Ở lại cuộc trò chuyện lâu hơn thay vì đóng lại.

  • Nhận sự giúp đỡ mà không cảm thấy mình yếu đuối.

  • Chọn đối tác nhất quán thay vì chỉ bị thu hút bởi sự khó đoán.

  • Phân biệt cảm xúc hiện tại với ký ức quan hệ cũ.

  • Tin rằng xung đột có thể được sửa chữa.

APA nhấn mạnh rằng cả trải nghiệm sớm và những trải nghiệm tiếp diễn trong đời đều góp phần định hình các mối gắn bó về sau. Nghiên cứu ở người trưởng thành cũng xem gắn bó như một hệ thống có tính ổn định nhưng chịu ảnh hưởng bởi quan hệ và hoàn cảnh.

Theo Flowable, mục tiêu không phải trở thành người “không bao giờ bị kích hoạt”. Ngay cả người An toàn cũng có những vết thương và giới hạn.

Mục tiêu là tăng khả năng nhận ra điều đang xảy ra, điều chỉnh phản ứng và lựa chọn hành vi phù hợp hơn thay vì luôn bị chiến lược cũ dẫn dắt.

Kiểu gắn bó có giống nhau trong mọi mối quan hệ không?

Không nhất thiết.

Bạn có thể có một khuynh hướng gắn bó tổng quát, nhưng cảm giác an toàn vẫn thay đổi theo từng mối quan hệ.

Một người có thể khá An toàn với bạn bè nhưng Lo âu trong tình yêu. Họ có thể Né tránh với cha mẹ nhưng cảm thấy dễ chia sẻ hơn với người yêu. Thậm chí trong các mối tình khác nhau, mức Lo âu và Né tránh cũng có thể thay đổi.

Điều này xảy ra vì chúng ta không chỉ có một mô hình chung về quan hệ. Chúng ta còn có những kỳ vọng gắn với từng người và từng loại kết nối.

Một đối tác nhất quán có thể giúp hệ thống gắn bó dịu xuống. Một đối tác thường xuyên im lặng, đe dọa chia tay hoặc phản bội có thể khiến bất an tăng lên, kể cả ở người vốn tương đối An toàn.

Vì vậy, điểm số không nên được dùng để quy mọi khó khăn về “vấn đề của bạn”. Đôi khi, hệ thống gắn bó đang phản ứng trước một môi trường thực sự thiếu an toàn.

Câu hỏi quan trọng không chỉ là “Mình thuộc kiểu nào?” mà còn là: Mối quan hệ này đang khơi dậy điều gì trong mình, và điều đó đến từ quá khứ, hiện tại hay cả hai?

Attachment Style khác Love Styles như thế nào?

Attachment Style và Love Styles đều liên quan đến tình yêu nhưng tập trung vào hai tầng khác nhau.

Attachment Style mô tả cách bạn tìm kiếm sự an toàn, phản ứng trước khoảng cách và điều chỉnh nhu cầu gần gũi. Nó đặc biệt rõ khi mối quan hệ có nguy cơ, mơ hồ hoặc căng thẳng.

Love Styles mô tả triết lý và thái độ của bạn đối với tình yêu: bạn coi trọng sức hút, tự do, tình bạn, sự phù hợp, xác nhận hay sự trao đi đến mức nào.

Có thể hiểu đơn giản:

Attachment Style trả lời: “Tôi làm gì khi cảm thấy kết nối không còn an toàn?”

Love Styles trả lời: “Tôi tin tình yêu nên được trải nghiệm và thể hiện như thế nào?”

Hai mô hình có thể liên hệ nhưng không thay thế nhau.

Người có gắn bó Lo âu có thể dễ thể hiện phong cách yêu Si mê (Mania), nhưng không phải mọi người Mania đều giống nhau về lịch sử gắn bó. Người An toàn có thể yêu theo hướng Lãng mạn, Tình bạn, Thực tế hoặc Vị tha.

Một mô hình cho biết hệ thống an toàn hoạt động ra sao. Mô hình kia giúp mô tả điều bạn tìm kiếm và coi trọng trong tình yêu.

Attachment Style khác Love Languages như thế nào?

Love Languages tập trung vào những hành động khiến một người cảm thấy được yêu, như lời khẳng định, thời gian chất lượng, quà tặng, hành động giúp đỡ hoặc tiếp xúc cơ thể.

Attachment Style tập trung vào cảm giác an toàn và phản ứng trước nguy cơ mất kết nối.

Một người có ngôn ngữ tình yêu là thời gian chất lượng vẫn có thể thuộc bất kỳ kiểu gắn bó nào.

Người An toàn có thể nói rõ rằng mình muốn dành thêm thời gian bên nhau. Người Lo âu có thể xem thiếu thời gian là bằng chứng rằng mình không còn quan trọng. Người Né tránh có thể thích thời gian chất lượng nhưng nhanh chóng quá tải nếu nó đi kèm kỳ vọng phải luôn ở cạnh nhau.

Vì vậy, Love Languages mô tả hình thức trao nhận tình cảm, còn Attachment Style mô tả cách hệ thống cảm xúc phản ứng với sự gần gũi và khoảng cách.

Attachment Style có cơ sở khoa học không?

Lý thuyết gắn bó là một trong những khung nghiên cứu có ảnh hưởng lớn trong tâm lý học phát triển và quan hệ.

Từ công trình của Bowlby và Ainsworth, nghiên cứu đã mở rộng sang nhiều lĩnh vực như phát triển trẻ em, quan hệ lãng mạn, điều chỉnh cảm xúc, phản ứng với stress, trị liệu và sức khỏe.

Trong nghiên cứu người trưởng thành, mô hình hai chiều lo âu và né tránh nhận được sự hỗ trợ rộng hơn cách phân loại cứng thành bốn nhóm. Các nghiên cứu cũng cho thấy hai chiều này liên quan đến những cách suy nghĩ, cảm nhận và hành động khác nhau khi cá nhân hoặc đối tác đối diện với căng thẳng.

Nghiên cứu còn ghi nhận mối liên hệ giữa quá trình gắn bó trong quan hệ trưởng thành và phản ứng sinh lý với stress. Tuy nhiên, cơ chế cụ thể, chiều nhân quả và mức độ ảnh hưởng vẫn là những câu hỏi đang được tiếp tục nghiên cứu.

Điều này không có nghĩa mọi phiên bản bài test Attachment Style trên mạng đều đáng tin như nhau.

Các công cụ có thể khác về số câu hỏi, cách dịch, cách chấm và việc đo theo nhóm hay theo hai chiều. Bài test quá ngắn hoặc phần kết quả quá khẳng định có thể tạo ra cảm giác chính xác hơn dữ liệu thực sự hỗ trợ.

Quan điểm của Flowable là:

Attachment Style có nền tảng nghiên cứu mạnh và là một khung rất hữu ích để hiểu động lực trong quan hệ. Nhưng kết quả không phải chẩn đoán, không xác định toàn bộ con người và không giải thích được mọi vấn đề tình cảm.

Những giới hạn cần biết khi làm bài test Attachment Style

Giới hạn đầu tiên là phần lớn bài test người trưởng thành dựa trên tự báo cáo.

Kết quả phản ánh cách bạn nhìn nhận mình tại thời điểm trả lời. Người đang trong một mối quan hệ bất ổn có thể ghi nhận mức Lo âu cao hơn. Người vừa trải qua chia tay có thể cảm thấy Né tránh hơn bình thường.

Giới hạn thứ hai là cách phân loại bốn kiểu làm mất một phần sắc thái. Hai người cùng được gọi là Né tránh có thể có mức Lo âu rất khác. Một người chỉ hơi không thoải mái với sự phụ thuộc, trong khi người kia gần như đóng hoàn toàn trước sự thân mật.

Giới hạn thứ ba là Attachment Style không phải một rối loạn. Những từ như “không an toàn”, “Lo âu” hay “Né tránh” dễ khiến người đọc cảm thấy mình có vấn đề nghiêm trọng. Nhưng đây là những chiều quan hệ, không phải chẩn đoán lâm sàng.

Giới hạn thứ tư là kết quả dễ bị dùng để dán nhãn người yêu.

“Anh ấy là người Né tránh” có thể trở thành cách giải thích cho mọi hành vi và né tránh một câu hỏi quan trọng hơn: hành vi cụ thể này có tôn trọng, có an toàn và có thể chấp nhận được hay không?

Không một kiểu gắn bó nào biện minh cho kiểm soát, theo dõi, lừa dối, im lặng trừng phạt hoặc bạo lực.

Giới hạn cuối cùng là mô hình không bao quát toàn bộ mối quan hệ. Sự hài lòng và ổn định còn chịu ảnh hưởng của tính cách, giá trị, kỹ năng giải quyết xung đột, sức khỏe, tình dục, tài chính, văn hóa và hoàn cảnh sống.

Attachment Style giúp giải thích một phần quan trọng của động lực. Nó không phải toàn bộ câu chuyện.

Cách đọc kết quả Attachment Style đúng hơn

Đầu tiên, hãy nhìn điểm Lo âu và Né tránh thay vì chỉ nhìn tên kiểu.

Điều gì cao hơn? Mức độ có thực sự rõ hay bạn đang nằm gần vùng giữa? Bạn có nhiều phản ứng của cả hai chiều hay chủ yếu nghiêng về một phía?

Tiếp theo, hãy tìm trigger, tức những tình huống kích hoạt hệ thống gắn bó.

Bạn dễ bất an khi người kia không trả lời, khi có xung đột hay khi mối quan hệ chưa rõ ràng? Bạn dễ rút lui khi bị yêu cầu chia sẻ cảm xúc, khi đối phương muốn cam kết hay khi cảm thấy mình bị kiểm soát?

Sau đó, hãy nhận diện chiến lược bảo vệ.

Bạn thường tiến lại gần, kiểm tra và yêu cầu bảo đảm? Hay đóng lại, trì hoãn và tự xử lý? Bạn có dao động giữa hai phía không?

Tiếp theo, hãy phân biệt nhu cầu và hành vi.

Nhu cầu được an toàn, được tôn trọng và có không gian đều hợp lý. Nhưng không phải mọi hành vi dùng để đáp ứng nhu cầu ấy đều lành mạnh.

Bạn có quyền muốn được phản hồi. Điều đó không đồng nghĩa có quyền theo dõi điện thoại. Bạn có quyền cần khoảng riêng. Điều đó không đồng nghĩa có thể biến mất nhiều ngày mà không giao tiếp.

Cuối cùng, hãy nhìn vào bối cảnh. Phản ứng này xuất hiện trong mọi quan hệ hay chủ yếu với một người? Đối phương có thực sự nhất quán không? Mối quan hệ có đủ an toàn để bạn thử một cách phản ứng mới không?

Theo chúng mình, kết quả hữu ích nhất khi giúp bạn chuyển từ câu nói:

Tôi là người Lo âu nên tôi luôn như vậy.

sang câu hỏi:

Khi nào phần Lo âu trong mình được kích hoạt, nó đang cố bảo vệ điều gì và mình có thể đáp lại nhu cầu ấy theo cách ít gây tổn thương hơn không?

Làm thế nào để phát triển gắn bó an toàn hơn?

Phát triển gắn bó an toàn không diễn ra chỉ bằng việc hiểu lý thuyết. Nó cần những trải nghiệm lặp lại cho thấy gần gũi có thể tồn tại cùng ranh giới, xung đột có thể được sửa chữa và nhu cầu không nhất thiết dẫn đến bị từ chối.

Nhận diện trước khi phản ứng

Khi bị kích hoạt, hãy tạm dừng và gọi tên điều đang xảy ra.

“Hiện tại mình đang sợ bị bỏ rơi” cụ thể hơn “người ấy không hề yêu mình”. “Mình đang cảm thấy bị xâm lấn” khác với “người ấy quá đeo bám”.

Việc phân biệt cảm giác với kết luận tạo ra một khoảng nhỏ để lựa chọn phản ứng.

Nói nhu cầu trực tiếp hơn

Thay vì thử lòng, trách móc hoặc biến mất, hãy tập nói nhu cầu dưới dạng cụ thể.

“Em đang hơi bất an vì hôm nay chúng ta ít nói chuyện. Tối nay mình có thể dành 15 phút gọi nhau không?”

“Anh đang quá tải và cần một giờ ở riêng. Sau đó anh muốn quay lại nói tiếp, không phải anh đang bỏ cuộc.”

Giao tiếp an toàn không yêu cầu bạn không có nhu cầu. Nó yêu cầu bạn sở hữu nhu cầu của mình mà không biến người kia thành kẻ phải đoán hoặc chịu trách nhiệm hoàn toàn cho cảm xúc của bạn.

Mở rộng khả năng tự điều chỉnh

Đối phương có thể giúp bạn dịu lại, nhưng họ không thể là nguồn điều chỉnh duy nhất.

Giấc ngủ, vận động, viết, hít thở, kết nối bạn bè, công việc có ý nghĩa và khả năng tự an ủi đều giúp hệ thống gắn bó bớt phụ thuộc vào một tín hiệu duy nhất.

Với người Né tránh, tự điều chỉnh còn có thể mang nghĩa cho phép mình nhận sự hỗ trợ thay vì luôn rút vào bên trong.

Chọn những mối quan hệ có tính nhất quán

Không thể luyện sự an toàn mãi trong một mối quan hệ liên tục tạo ra nguy hiểm.

Một đối tác tương đối an toàn thường nói và làm nhất quán, tôn trọng ranh giới, chịu trách nhiệm sau xung đột và không sử dụng sự gần gũi như công cụ thưởng phạt.

Tình yêu mãnh liệt không thể thay thế tính đáng tin.

Học cách sửa chữa

An toàn không đến từ việc không bao giờ làm tổn thương nhau. Nó đến từ khả năng nhận ra, xin lỗi, lắng nghe và thay đổi hành vi sau tổn thương.

Một cuộc sửa chữa tốt thường gồm việc thừa nhận tác động, không chỉ giải thích ý định; tò mò về trải nghiệm của người kia; và thống nhất điều sẽ được làm khác đi.

Tìm kiếm hỗ trợ khi cần

Nếu phản ứng gắn bó quá mạnh, liên tục phá vỡ quan hệ hoặc gắn với trải nghiệm sang chấn, trị liệu có thể tạo ra một không gian ổn định để quan sát và thử những cách kết nối mới.

Bài test có thể cung cấp ngôn ngữ. Nhưng quá trình thay đổi đôi khi cần một mối quan hệ thực đủ an toàn và nhất quán để hệ thần kinh học lại.

Khi nào không nên dùng Attachment Style để giải thích mối quan hệ?

Không nên dùng mô hình này để giảm nhẹ những hành vi gây hại.

Một người kiểm soát không chỉ đơn giản là “Lo âu”. Một người liên tục biến mất không chỉ đơn giản là “Né tránh”. Hành vi vẫn cần được đánh giá dựa trên tác động, mức độ tôn trọng và khả năng chịu trách nhiệm.

Bạn cũng không nên tự nhận toàn bộ lỗi vì mình có kiểu gắn bó không an toàn. Việc bạn nhạy cảm không có nghĩa mọi lo lắng đều vô căn cứ. Đôi khi, bạn đang phản ứng trước sự thiếu nhất quán có thật.

Ngược lại, việc đối phương có nhu cầu gần gũi không tự động khiến họ đeo bám. Việc họ cần không gian không tự động khiến họ lạnh lùng.

Attachment Style là một lăng kính để tăng hiểu biết, không phải vũ khí để giành phần đúng trong xung đột.

Bắt đầu khám phá kiểu gắn bó của bạn

Khi làm bài test Attachment Style, hãy trả lời dựa trên những pattern tương đối lặp lại trong các mối quan hệ thân mật, không chỉ dựa trên một cuộc tranh cãi gần nhất.

Sau khi nhận kết quả, đừng chỉ đọc tên kiểu. Hãy quan sát:

  • Điểm Lo âu và Né tránh của bạn đang ở mức nào?

  • Tình huống nào thường kích hoạt mỗi chiều?

  • Bạn tìm kiếm an toàn bằng cách tiến gần hay tạo khoảng cách?

  • Chiến lược đó giúp gì trong ngắn hạn?

  • Nó gây ra hệ quả gì trong dài hạn?

  • Phản ứng này xuất hiện với mọi người hay chủ yếu trong một quan hệ?

  • Bạn cần học thêm điều gì từ kiểu An toàn?

Nếu kết quả không hoàn toàn giống cách bạn nhìn mình, đừng vội xem bài test sai hoặc ép mình phải chấp nhận. Hãy đối chiếu với hành vi, phản hồi từ người hiểu bạn và trải nghiệm qua nhiều giai đoạn.

Kết quả tốt nhất không phải kết quả khiến bạn cảm thấy được “đọc vị” hoàn toàn. Đó là kết quả giúp bạn nhìn ra một vòng lặp mà trước đây mình chỉ trải nghiệm nhưng chưa gọi được tên.

Kết luận

Attachment Styles mô tả những khuynh hướng trong cách chúng ta tìm kiếm sự gần gũi, phản ứng trước nguy cơ mất kết nối và điều chỉnh cảm xúc trong quan hệ thân mật.

Bốn kiểu thường được nhắc đến gồm An toàn, Lo âu, Né tránh và Lo âu – Né tránh. Tuy nhiên, cách hiểu chính xác hơn là nhìn gắn bó qua hai chiều liên tục: lo âu và né tránh.

Người An toàn tương đối thoải mái với cả gần gũi và tự chủ. Người Lo âu khao khát kết nối nhưng dễ sợ bị bỏ rơi. Người Né tránh bảo vệ mình bằng sự độc lập và khoảng cách. Người Lo âu – Né tránh vừa muốn đến gần, vừa sợ điều sẽ xảy ra nếu thực sự tin tưởng.

Các khuynh hướng này có thể được hình thành từ trải nghiệm sớm nhưng không bị cố định hoàn toàn bởi tuổi thơ. Những mối quan hệ về sau, khả năng tự quan sát, trải nghiệm sửa chữa và hỗ trợ tâm lý đều có thể giúp một người xây dựng sự an toàn hơn.

Attachment Style có nền tảng nghiên cứu mạnh nhưng không phải chẩn đoán, không dự đoán chắc chắn sự thành công của quan hệ và không biện minh cho hành vi gây tổn thương.

Quan điểm của Flowable là:

Mục tiêu của việc hiểu kiểu gắn bó không phải tìm ra ai là người có vấn đề. Mục tiêu là nhận ra mỗi người đang cố bảo vệ điều gì và liệu cách bảo vệ ấy còn giúp hai người đến gần nhau hay đang đẩy họ xa hơn.

Bạn không cần trở thành một người không còn nỗi sợ mới có thể yêu lành mạnh.

Bạn cần dần nhận ra nỗi sợ trước khi nó thay mình quyết định, học cách giao tiếp nhu cầu rõ hơn và lựa chọn những mối quan hệ nơi sự gần gũi không đòi hỏi bạn phải từ bỏ chính mình.

Câu hỏi thường gặp

Attachment Styles là gì trong tâm lý học?

Attachment Styles là mô hình mô tả những khuynh hướng tương đối ổn định trong cách một người tìm kiếm sự gần gũi, phản ứng trước nguy cơ mất kết nối và điều chỉnh cảm xúc trong quan hệ thân mật. Mô hình thường nhắc đến bốn kiểu: An toàn, Lo âu, Né tránh và Lo âu – Né tránh.

Bốn kiểu gắn bó trong tình yêu gồm những kiểu nào?

Bốn kiểu gắn bó thường được nhắc đến là An toàn, Lo âu, Né tránh và Lo âu – Né tránh. Tuy nhiên, nghiên cứu hiện đại thường xem gắn bó qua hai chiều liên tục là lo âu gắn bó và né tránh gắn bó. Bốn kiểu được hình thành từ sự kết hợp giữa mức cao hoặc thấp trên hai chiều này.

Kiểu gắn bó có thay đổi được theo thời gian không?

Có. Gắn bó có mức độ ổn định tương đối nhưng không hoàn toàn bất biến. Những mối quan hệ quan trọng, trải nghiệm sống, trị liệu và nỗ lực điều chỉnh có ý thức có thể giúp một người xây dựng sự an toàn hơn. Thay đổi thường diễn ra qua các bước nhỏ như nói nhu cầu rõ hơn, nhận hỗ trợ và sửa chữa sau xung đột.

Làm sao đọc kết quả Attachment Style đúng hơn?

Hãy xem điểm Lo âu và Né tránh thay vì chỉ nhìn tên kiểu, sau đó nhận diện tình huống kích hoạt và chiến lược bảo vệ thường dùng. Cần phân biệt nhu cầu với hành vi, đặt kết quả trong bối cảnh quan hệ và xem phản ứng ấy xuất hiện với mọi người hay chủ yếu với một người. Bài test không phải chẩn đoán.

Tài liệu tham khảo

  1. Bartholomew, K., & Horowitz, L. M. (1991). Attachment styles among young adults: A test of a four-category model. Journal of Personality and Social Psychology, 61(2), 226–244.
  2. Bowlby, J. (1969/1982). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.
  3. Brennan, K. A., Clark, C. L., & Shaver, P. R. (1998). Self-report measurement of adult attachment: An integrative overview. Trong J. A. Simpson & W. S. Rholes (Eds.), Attachment theory and close relationships. Guilford Press.
  4. Fraley, R. C., & Shaver, P. R. (2000). Adult romantic attachment: Theoretical developments, emerging controversies, and unanswered questions. Review of General Psychology, 4(2), 132–154.
  5. Fraley, R. C., Waller, N. G., & Brennan, K. A. (2000). An item response theory analysis of self-report measures of adult attachment. Journal of Personality and Social Psychology, 78(2), 350–365.
  6. Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524.
  7. Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood: Structure, dynamics, and change. Guilford Press.
  8. Simpson, J. A., & Rholes, W. S. (2017). Adult attachment, stress, and romantic relationships. Current Opinion in Psychology, 13, 19–24.

Bài test liên quan

Attachment Styles