Đổi hướng đôi khi cũng là một cách để ta bước tiếp
Khi nào chúng ta nên tiếp tục, khi nào nên đổi hướng?
Chủ đề:
Chúng ta thường ngưỡng mộ những người kiên trì đi trên một con đường, nhưng hiếm khi nói về bản lĩnh cần có để nhận ra lúc nào nên rẽ sang hướng khác. Từ bỏ đôi khi cần nhiều dũng khí hơn cả việc tiếp tục.
Có thể bạn đã dành nhiều năm để học một chuyên ngành, xây dựng một sự nghiệp hoặc theo đuổi một mục tiêu. Rồi đến một lúc, bạn bắt đầu tự hỏi:
“Nếu hôm nay được lựa chọn lại, mình có còn chọn con đường này không?”
Câu hỏi ấy không dễ trả lời. Bởi khi đã đi quá xa, thay đổi thường khiến ta cảm thấy mình đang phủ nhận những gì đã cố gắng trước đó. Đổi hướng không có nghĩa là những năm tháng qua trở nên vô nghĩa. Nó chỉ chứng minh rằng bạn đã hiểu mình hơn so với thời điểm bắt đầu.
Kiên trì có phải là lựa chọn duy nhất?
Từ nhỏ, chúng ta đã được học về tầm quan trọng của sự kiên trì. Hãy theo đuổi mục tiêu đến cùng. Đừng bỏ cuộc khi đối diện với khó khăn. Những lời khuyên ấy có giá trị, bởi rất nhiều thứ trong cuộc sống cần một quãng thời gian dài để chinh phục.
Nếu tiếp tục được xem là lựa chọn đúng duy nhất thì việc thay đổi quyết định rất dễ bị gắn với mác thất bại.
Có những người ở lại trong một công việc không còn phù hợp chỉ vì họ sợ thừa nhận rằng mình đã chọn sai. Có người tiếp tục một ngành học dù càng đi sâu càng nhận ra mình không thuộc về nó. Có người nghĩ bản thân phải làm một nghề suốt đời, rồi đến một ngày nhận ra điều mình thực sự muốn khám phá lại nằm ở một hướng đi hoàn toàn khác.
Khi ấy, câu hỏi cần đặt ra không phải là “Mình có đủ kiên trì hay chưa?” mà là: “Mình đang kiên trì với điều gì?”
Đôi khi, điều giữ chúng ta ở lại không còn là niềm tin vào con đường phía trước, mà là nỗi tiếc nuối về con đường đã đi qua.
Ta thường hối tiếc vì đã đầu tư quá nhiều
Một trong những lý do khiến việc đổi hướng trở nên khó khăn được giải thích bằng khái niệm chi phí chìm (sunk cost). Đây là những nguồn lực đã bỏ ra trong quá khứ và không thể lấy lại, chẳng hạn như thời gian, tiền bạc hay công sức.
Trong nghiên cứu kinh điển của Hal Arkes và Catherine Blumer năm 1985, con người thường xuyên rơi vào một bẫy nhận thức mang tên ngụy biện chi phí chìm (sunk cost fallacy). Cụ thể, họ có xu hướng tiếp tục đầu tư vào một lựa chọn khi đã dành ra quá nhiều nguồn lực cho nó. Chúng ta dễ cảm thấy cần phải đi tiếp để những gì đã bỏ ra “xứng đáng” hơn.
Hãy thử hình dung một ví dụ rất điển hình. Một người dành bốn năm để học một chuyên ngành. Sau khi tốt nghiệp, họ đi làm thêm vài năm trong lĩnh vực đó. Hồ sơ liên tục được cập nhật, kinh nghiệm, mối quan hệ cũng tích lũy ngày càng nhiều. Tuy nhiên, họ luôn cảm thấy trống rỗng, mất động lực và mông lung trong công việc. Chuyên ngành hiện tại không tạo ra được những giá trị mà họ hằng mong muốn. Càng trải nghiệm, họ càng nhận ra mình bị thu hút bởi một lĩnh vực hoàn toàn khác.
Ý định chuyển hướng đôi khi khiến họ chùn bước:
“Mình đã mất sáu, bảy năm cho lĩnh vực này rồi. Chẳng lẽ bây giờ phải bắt đầu lại từ đầu?”
Đó chính là lúc chi phí chìm tác động đến cách chúng ta đưa ra quyết định ở hiện tại. Và trong một khoảng thời gian dài, chúng ta có thể luôn mang cảm giác hối tiếc, dằn vặt nhưng vẫn không nỡ rời đi.
Lựa chọn ấy có thực sự “sai”?
Có thể là không. Mỗi lựa chọn đều mang một ý nghĩa quan trọng. Và đó là điều nên xảy ra để chúng ta học được một bài học lớn. Những kỹ năng, kiến thức, mối quan hệ và cả nền tảng tài chính ở công việc cũ đóng vai trò như một nguồn lực để chúng ta tái đầu tư vào lĩnh vực mới.
Brian Chesky từng được đào tạo về thiết kế công nghiệp trước khi cùng Joe Gebbia xây dựng Airbnb. Tư duy thiết kế ông có được từ lĩnh vực cũ không biến mất khi chuyển sang công nghệ. Ngược lại, nó trở thành một phần trong cách ông nhìn nhận trải nghiệm của người dùng và xây dựng sản phẩm.
Reed Hastings cũng từng là giáo viên toán trước khi bước vào lĩnh vực công nghệ và đồng sáng lập Netflix. Những con đường tưởng như không liên quan ấy cho thấy sự nghiệp không nhất thiết phải là một đường thẳng. Những gì ta học được ở một giai đoạn vẫn có thể trở thành vốn liếng cho giai đoạn tiếp theo.
Vì vậy, đổi hướng không nhất thiết là bắt đầu lại từ con số 0. Điều đáng để tâm là: chỉ vì tiếc nuối những gì đã bỏ ra, chúng ta không dám sử dụng những nguồn lực đã tích lũy được để bước sang một trang mới phù hợp hơn.
Khi nào chúng ta nên đổi hướng?
Không có một công thức nào giúp xác định chính xác thời điểm cần thay đổi. Nhưng khi đứng trước một quyết định lớn, bạn có thể tự hỏi bản thân ba câu hỏi dưới đây:
Thứ nhất, mình đang trải qua một giai đoạn khó khăn hay thực sự không còn phù hợp với con đường này nữa? Một công việc không suôn sẻ chưa chắc là một lựa chọn sai. Đừng vội đổi hướng chỉ vì một khoảng thời gian không thuận lợi.
Thứ hai, nếu bỏ qua tất cả những gì bản thân đã đầu tư, hôm nay mình có còn chọn con đường này không? Câu hỏi này giúp bạn tách biệt quyết định ở hiện tại mà không bị ảnh hưởng bởi những gì diễn ra trong quá khứ.
Thứ ba, mình có thể thử nghiệm hướng đi mới ở quy mô nhỏ trước không? Một khóa học, một dự án cá nhân, một công việc bán thời gian hay một cuộc trò chuyện với những người trong lĩnh vực đó có thể cho bạn nhiều thông tin hơn việc chỉ ngồi suy ngẫm và hối tiếc.
Đổi hướng cũng cần trách nhiệm. Đặc biệt với công việc, một quyết định nghề nghiệp còn liên quan đến tài chính, gia đình và nhiều điều kiện trên thực tế. Điều bạn nên cân nhắc là một quyết định đủ cân bằng để vừa tôn trọng cảm xúc của chính mình, vừa phù hợp với hoàn cảnh hiện tại. Có những câu trả lời chỉ xuất hiện sau khi chúng ta bắt đầu thử.
Có lẽ đó mới là phần khó nhất trong quá trình trưởng thành: biết lắng nghe tiếng nói bên trong nhưng không để một cảm xúc nhất thời quyết định cả tương lai.
Lời kết
Câu chuyện về Kevin Systrom và Instagram thường được nhắc đến như một ví dụ về khả năng xoay chuyển tình huống. Trước khi Instagram xuất hiện, Systrom từng phát triển Burbn, một ứng dụng được tích hợp nhiều tính năng thú vị khác nhau nhưng không thu hút người dùng. Khi nhận ra mọi người chỉ đặc biệt quan tâm đến tính năng chia sẻ hình ảnh, ông đã dũng cảm đưa ra một quyết định khó khăn. Ông đã thu hẹp và cắt giảm hoàn toàn ý tưởng ban đầu và chỉ tập trung vào tính năng hình ảnh. Sự điều chỉnh này đã khai sinh ra Instagram, một nền tảng mạng xã hội nổi tiếng, thay đổi thói quen hằng ngày của hàng tỷ người trên thế giới.
Điều đáng suy nghĩ không nằm ở việc ông đã “bỏ cuộc” khỏi mục tiêu ban đầu. Nó nằm ở khả năng nhìn lại, nhận ra điều gì đang thực sự có giá trị và sẵn sàng thay đổi để trở thành một phiên bản tốt hơn.
Cuộc sống cũng vậy. Chúng ta sẽ có những lựa chọn từng rất phù hợp, nhưng rồi một ngày không còn phù hợp nữa. Điều đó không làm cho phiên bản của chúng ta trong quá khứ trở nên sai lầm. Hãy luôn nhắc nhở bản thân rằng, chúng ta chỉ đang chọn một hướng đi đúng nhất với bản thân ngay tại thời điểm đó.
Có quyết định nào bạn từng rất chắc chắn sẽ đi đến cùng, nhưng rồi một ngày nhận ra mình muốn rẽ sang một hướng khác hay chưa?
Hãy chia sẻ câu chuyện của bạn với Flowable dưới phần bình luận nhé.
By Flowable.
Tài liệu tham khảo
- Arkes, H. R., & Blumer, C. (1985). The psychology of sunk cost. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 35(1), 124–140.
- Godin, S. (2007). The dip: A little book that teaches you when to quit (and when to stick). Portfolio.
- Spiro, R. J., & Jehng, J. C. (1990). Cognitive flexibility and hypertext: Theory and technology for the nonlinear and multidimensional traversal of complex subject matter. Cognition, Education, and Multimedia: Exploring Ideas in High Technology, 163, 205–212.