“The Subtle Art of Not Giving a F*ck” của Mark Manson
Tại sao càng cố “quan tâm mọi thứ”, chúng ta lại càng kiệt quệ?
Chủ đề:
Có một nghịch lý rất lạ: càng cố gắng khiến mọi thứ trong cuộc sống trở nên hoàn hảo hơn, chúng ta lại càng dễ cảm thấy mệt mỏi và áp lực hơn.
Từ nhỏ, chúng ta luôn được dạy phải cố gắng nhiều hơn, làm tốt hơn, sống chỉn chu hơn để đạt được thành công, hạnh phúc. Và rồi, mỗi ngày trôi qua đều là chuỗi những mục tiêu, áp lực và nỗi bận tâm không ngừng nghỉ.
Thế nhưng, đến một lúc nào đó khi nhìn lại, điều còn đọng lại đôi khi không phải là cảm giác đủ đầy, mà lại là sự trống rỗng, mệt mỏi và kiệt quệ.
Vậy nếu hạnh phúc thực sự không giống với những gì chúng ta từng được dạy thì sao? Nếu lý do khiến bạn chưa hạnh phúc không phải vì bạn cố gắng quá ít, mà là vì bạn đang cố gắng quá nhiều - và quan trọng hơn, là cố gắng không đúng chỗ?
Đó cũng chính là thông điệp cốt lõi của cuốn sách “Nghệ thuật tinh tế của việc đếch quan tâm”. Đây là một trong những cuốn sách self-help nổi tiếng nhất trong thập kỷ gần đây, với hàng triệu bản được bán ra trên toàn thế giới. Trong cuốn sách này, Mark Manson cố gắng ít hơn, và quan trọng hơn lựa chọn những điều thực sự quan trọng để cố gắng.
Hãy cùng Flowable khám phá cuốn sách này trong bài viết hôm nay nhé.
Sách “Nghệ thuật tinh tế của việc đếch quan tâm
Cuốn sách “ Nghệ thuật tinh tế của việc đếch quan tâm” gồm 9 chương, mỗi chương khai thác một khía cạnh khác nhau. Tuy nhiên, nếu nhìn một cách tổng thể, nội dung cuốn sách giúp bạn trả lời 3 câu hỏi sau:
Bạn đang theo đuổi điều gì, và liệu nó có thật sự đáng?
Manson dẫn dắt người đọc vào triết lý này thông qua câu chuyện về hai số phận trái ngược nhau của hai ngôi sao nhạc rock.
Dave Mustaine là một tay guitar tài năng bị đuổi khỏi Metallica ngay trước khi ban nhạc này thành công. Ông dành cả đời mình để thành lập Megadeth, bán được 25 triệu album và trở thành một huyền thoại. Thế nhưng, dù có hàng triệu fan hâm mộ, ông vẫn bật khóc thừa nhận mình cảm thấy là một kẻ thất bại.
Pete Best cũng bị đuổi khỏi ban nhạc The Beatles ngay trước khi họ trở thành hiện tượng toàn cầu. Ông từng rơi vào trầm cảm và thậm chí định tự sát. Vậy nhưng, hơn 20 năm sau đó, Best khẳng định: “Tôi hạnh phúc hơn so với thời còn ở Beatles”.
Tại sao lại như vậy?
Manson giải thích về câu chuyện trên thông qua khái niệm về Giá trị tồi (Bad values). Khi bạn đặt hạnh phúc vào những giá trị bên ngoài nằm ngoài tầm kiểm soát của bạn, bạn tự biến mình thành nạn nhân của hoàn cảnh.
Với Mustaine, thước đo thành công không nằm ở âm nhạc hay sự nỗ lực của chính ông, mà là: “Phải thành công và nổi tiếng hơn Metallica”. Nhưng vì Metallica đã bán được 180 triệu album, Mustaine vẫn cảm thấy mình thất bại với 25 triệu album của mình.
Ngược lại, Best đã lựa chọn giá trị khác. Thay vì mải mê so sánh mình với sự vĩ đại của The Beatles, ông chọn những giá trị có thể kiểm soát và mang tính nội tại hơn: một gia đình ấm áp, sự chân thành và một cuộc sống giản dị. Và ông biết ơn việc bị đuổi khỏi The Beatles, bởi nhờ đó ông đã có được gia đình của mình.
Manson cho rằng: Nếu bạn chọn những giá trị bên ngoài như sự công nhận, việc hơn người khác, hay những tiêu chuẩn bên ngoài, bạn đang tự trao hạnh phúc của mình cho người khác và trở thành nạn nhân của những yếu tố bên ngoài.
Ngược lại, hạnh phúc bền vững chỉ xuất hiện khi bạn lựa chọn những “giá trị tốt”, tức những giá trị mang tính nội tại và thực tế hơn, như sự phát triển bản thân, lòng trung thực hay sự dũng cảm.
Bạn đang chọn điều gì để chịu đựng?
Nhưng hạnh phúc không chỉ được quyết định bởi điều bạn muốn đạt được, mà còn nằm ở việc: bạn sẵn sàng chịu đựng điều gì để đạt được nó. Và đó cũng là câu hỏi tiếp theo mà Manson đặt ra.
Manson từng dành cả tuổi trẻ mơ mộng trở thành một ngôi sao nhạc rock. Ông nhắm mắt lại và tưởng tượng mình đứng trên sân khấu trước hàng ngàn khán giả cuồng nhiệt. Nhưng thực tế, ông chưa bao giờ đạt được điều đó. Lý do là bởi Manson chỉ yêu thích “kết quả” của việc trở thành một ngôi sao: sự nổi tiếng, ánh đèn sân khấu và hàng triệu người hâm mộ. Còn những điều ông phải đánh đổi để đi đến thành công ấy thì lại không. Ông không thích những buổi tập luyện kéo dài đến kiệt sức, việc phải bê vác thiết bị nặng nề hay cả những lần dây đàn đứt giữa lúc biểu diễn.
Liệu câu chuyện này có quen thuộc với chúng ta?
-
Ai cũng mong muốn thành công, nhưng không mấy ai đủ can đảm để chấp nhận theo đuổi một điều mà chưa biết chắc có thành công hay không
-
Ai cũng mong muốn có cơ bụng 6 múi, nhưng chẳng mấy ai chấp nhận được những buổi tập liên miên mệt mỏi nhễ nhải mồ hôi, và chấp nhận từ bỏ những món ăn yêu thích
-
Ai cũng muốn có mối quan hệ tốt, nhưng lại ngại dành thời gian và chấp nhận sự khó chịu của việc dành thời gian tìm hiểu, những giây phút ngượng ngùng,…
Điều khác biệt giữa mỗi người không nằm ở việc họ muốn gì, bởi hầu hết chúng ta đều muốn thành công, hạnh phúc và được yêu thương. Sự khác biệt thật sự nằm ở việc:
Mỗi người sẵn sàng chịu đựng điều gì để đạt được điều mình muốn.
Bạn có thực sự kiểm soát được cuộc đời mình không?
Sẽ như thế nào nếu bạn là một người từ khi sinh ra đã thường xuyên gặp bệnh tật, thất bại trong sự nghiệp và luôn bị đem ra so sánh với những người anh em thành đạt? Đó là cuộc đời của William James. Ông đã từng định kết thúc tất cả vì cảm thấy mình chẳng kiểm soát được gì trong chính cuộc đời mình.
Nhưng rồi, ở thời điểm gần như tuyệt vọng nhất, William James quyết định thử “một thí nghiệm”. Ông tự đặt ra cho mình một nguyên tắc: trong suốt một năm, ông sẽ sống như thể bản thân hoàn toàn chịu trách nhiệm cho mọi phản ứng và lựa chọn của mình, thay vì tiếp tục xem mình là nạn nhân của hoàn cảnh.
James vẫn mắc bệnh, vẫn có những thất bại và vẫn phải đối diện với cảm giác bất an. Nhưng thay vì chìm trong suy nghĩ “Tại sao mọi chuyện lại xảy ra với mình?”, ông bắt đầu tập trung vào câu hỏi: “Mình sẽ phản ứng với chuyện này như thế nào?”.
Chính sự thay đổi nhỏ trong tư duy ấy đã khiến cuộc đời ông chuyển hướng. Ông bắt đầu chủ động học tập, nghiên cứu, giảng dạy và dần xây dựng nên những công trình có ảnh hưởng sâu rộng về tâm lý học và triết học. Cuối cùng, William James trở thành một trong những nhân vật đặt nền móng cho ngành tâm lý học hiện đại tại Mỹ.
Trong “Nghệ thuật tinh tế của việc đếch thèm quan tâm”, Manson phân biệt giữa Lỗi lầm (Fault) khác với Trách nhiệm (Responsibility).
-
Lỗi lầm thuộc về quá khứ và là kết quả của những lựa chọn đã thực hiện.
-
Trách nhiệm thuộc về hiện tại và là kết quả của những lựa chọn bạn đang thực hiện trong từng khoảnh khắc.
Manson khẳng định rằng: khi bạn thôi hỏi “Ai gây ra việc này?” và bắt đầu hỏi “Tôi sẽ làm gì với nó?”, bạn chuyển từ trạng thái bị động sang chủ động kiểm soát cuộc sống của mình.
Cả 3 câu hỏi mà Nghệ thuật tinh tế của việc đếch quan tâm đặt ra thực chất đều dẫn về cùng một vấn đề:
Chúng ta đang dành quá nhiều thời gian và năng lượng cho những điều không thật sự quan trọng.
Chúng ta theo đuổi những giá trị sai lệch, muốn có kết quả nhưng lại sợ sự khó chịu của quá trình, đồng thời cố níu giữ và kiểm soát những điều vốn nằm ngoài khả năng của mình.
Có lẽ “việc đếch quan tâm” mà Mark Manson nhắc đến đơn giản là học cách buông bỏ những điều không xứng đáng, để dành thời gian, năng lượng và cảm xúc cho những điều thật sự có ý nghĩa với cuộc đời mình.
Vì sao chúng ta luôn chọn sai?
Nhưng tại sao chúng ta vẫn luôn chọn sai?
-
Tại sao chúng ta ở lại một công việc dù ta không hề thích?
-
Tại sao ta luôn mong muốn một thân hình sáu múi nhưng chưa bao giờ đạt được?
Chúng ta thường nghĩ mình tự do lựa chọn, nhưng thực tế phần lớn những gì ta theo đuổi đã được định hình từ rất sớm bởi gia đình, xã hội và môi trường xung quanh. Khi những tiêu chuẩn này được lặp lại đủ lâu, ta dần xem chúng là hiển nhiên, là “đúng”, mà không còn tự hỏi liệu chúng có thực sự phù hợp với mình hay không.
Ví dụ, bạn tiếp tục ở lại một công việc mà bản thân không thật sự yêu thích. Có thể sâu bên trong, bạn biết mình không phù hợp với công việc đó. Nhưng đồng thời, bạn cũng mang theo niềm tin rằng “một công việc ổn định mới là lựa chọn đúng đắn”.
Những suy nghĩ ấy không tự nhiên xuất hiện. Chúng được hình thành từ môi trường bạn lớn lên, từ gia đình, trường học, xã hội và cả những điều bạn nghe lặp đi lặp lại đủ lâu để xem đó là chân lý.
Tuy nhiên, câu chuyện không chỉ bắt nguồn từ quá khứ hay tuổi thơ. Việc chúng ta tiếp tục theo đuổi những điều không phù hợp còn đến từ chính những lựa chọn và thói quen được lặp lại mỗi ngày.
Con người có xu hướng chọn những gì dễ chịu trong ngắn hạn và né tránh những cảm giác khó khăn. Ai cũng muốn có một thân hình đẹp, một cơ thể săn chắc. Nhưng để đạt được điều đó, bạn phải chấp nhận những thứ không dễ chịu như dậy sớm khi còn buồn ngủ, tập luyện khi cơ thể mệt mỏi, từ chối những món ăn mình thích.
Và rồi, trong những lựa chọn nhỏ mỗi ngày, ta thường chọn điều dễ hơn một chút: ngủ thêm một lúc, ăn “thoải mái hôm nay thôi”, bỏ qua một buổi tập.
Dần dần, ta rời xa khỏi điều mình thực sự mong muốn bởi chính những sự lựa chọn “dễ hơn chút” hàng ngày ấy.
Làm sao để chọn đúng?
Nếu chúng ta có xu hướng tự nhiên tìm đến những lựa chọn dễ dàng, và những niềm tin ấy lại được hình thành từ rất sớm khi còn nhỏ, thì làm thế nào để có thể chọn đúng? Làm sao để nhận ra đâu là những giá trị đáng theo đuổi, để không né tránh những nỗi đau cần thiết phải đối mặt, và cũng không ôm vào mình mọi thứ như thể tất cả đều là trách nhiệm cá nhân?
Mark Manson đã chỉ ra những kỹ thuật mà chúng ta có thể áp dụng để làm được những điều này:
Chọn thứ bạn theo đuổi
Trong thế giới của Mark Manson, đây chính là “Nghệ thuật tinh tế của việc đếch quan tâm”. Không phải thờ ơ hay không quan tâm đến bất cứ điều gì, mà là việc lựa chọn và ưu tiên những gì thực sự có ý nghĩa đối với bạn.
Việc này đòi hỏi bạn phải xác định lại “thước đo” (metrics) cho sự thành công của mình.
Để thực hiện sự dịch chuyển này, Manson gợi ý về phương pháp “Củ hành tự nhận thức”:
-
Lớp 1 - Hiểu cảm giác của mình: Nhận diện khi nào bạn đang cảm thấy bất ổn
-
Lớp 2 - Hỏi tại sao: Tại sao tôi lại cảm thấy như vậy
-
Lớp 3 - Thay đổi giá trị và thước đo: Thay vì tin vào những giá trị mà chỉ khiến mình liên tục thấy tệ về bản thân, hãy tự nhìn lại và phản biện chính niềm tin của mình. Liệu đó là thước đo ngoại cảnh mà bạn không kiểm soát được, hay là thước đo từ bên trong hướng đến giá trị nội tại và kiểm soát được?
Hãy cùng thử áp dụng phương pháp này vào một tình huống rất quen thuộc với mỗi chúng ta: Liên tục check điên thoại để xem bài đăng của mình được bao nhiêu like, share.
Lớp 1: Hiểu cảm giác của mình
Liệu bạn có liên tục bất giác kiểm tra điện thoại, hoặc thấy khó chịu chỉ vì một bài đăng không được chú ý như mong đợi.
Lớp 2: Hỏi “tại sao”
Tại sao việc được nhiều like hay không lại ảnh hưởng đến bạn?
Bạn đang tìm kiếm điều gì từ việc “được nhiều like”? sự công nhận, cảm giác được chú ý, quan tâm…?
Lớp 3: Thay đổi giá trị và thước đo
Liệu việc được bao nhiêu người thích và để ý có quan trọng đến vậy không? Nếu điều quan trọng nằm ở việc bạn đã sẵn sàng chia sẻ điều mình thực sự tin tưởng, một điều tích cực, hay chỉ đơn giản là sống đúng với bản thân mình thì sao?
Chọn loại nỗi đau
Thay vì hỏi “Bạn muốn hưởng thụ thứ gì?”, câu hỏi quan trọng hơn để xác định là: “Bạn muốn có nỗi đau nào trong cuộc đời mình? Bạn sẵn sàng chịu đựng vì điều gì?”.
Ví dụ, bạn muốn một cơ thể khỏe mạnh và săn chắc. Nhưng điều quyết định không phải mong muốn, mà là những điều bạn có dám chấp nhận để đạt được mục tiêu ấy hay không. Bạn có chấp nhận dậy sớm khi còn buồn ngủ, những buổi tập nhễ nhại, mệt mỏi hàng ngày, và từ chối những món ăn mình rất thích không?
Chịu trách nhiệm đúng thứ
Một sai lầm phổ biến là bạn nhận trách nhiệm cho những thứ không thuộc về mình. Ví dụ như suy nghĩ hay cảm xúc của người khác. Trong khi đó, những thứ bạn thật sự kiểm soát, như hành động hay lựa chọn của mình, lại thường bị bỏ qua.
Vì vậy, bạn cần chọn lại thước đo cho bản thân. Hãy đánh giá sự thành công hay hạnh phúc của mình dựa vào những gì bạn kiểm soát được. Ví dụ: bạn có làm hết sức không, bạn có tiến bộ không.
Lấy một ví dụ đơn giản. Khi bạn đăng một bài viết. Nếu bạn đo bằng lượt thích, bạn sẽ luôn chờ đợi và dễ thất vọng. Nhưng nếu bạn đo bằng việc mình có đi theo đúng những điều mình tin tưởng, kỹ năng viết của mình có được cải thiện không, bạn sẽ tự quyết định thành công và hạnh phúc của mình.
Lời kết
“Nghệ thuật tinh tế của việc đếch quan tâm” của Mark Manson nói cho ta biết rằng: có lẽ vấn đề không nằm ở việc bạn chưa cố gắng đủ, mà là bạn đang cố gắng sai chỗ.
Bạn cố theo đuổi những giá trị không thật sự thuộc về mình, cố né tránh những khó khăn cần thiết, và cố kiểm soát cả những thứ vốn không nằm trong khả năng kiểm soát. Và càng cố như vậy, bạn càng dễ rơi vào cảm giác trống rỗng.
Có lẽ điều quan trọng nhất không phải là tìm ra một lựa chọn “hoàn hảo”, mà là chọn đúng giá trị để theo đuổi - và sẵn sàng sống với cái giá đi kèm.
Nhưng lựa chọn một hướng đi phù hợp mới chỉ là điểm bắt đầu. Trên hành trình đó, sẽ luôn có những lúc bạn thất bại, nghi ngờ chính mình, gặp giới hạn hoặc phải đối diện với những điều chưa biết.
Growth Mindset bắt đầu từ cách chúng ta nhìn những khoảnh khắc ấy: không phải như bằng chứng rằng “mình không đủ giỏi”, mà như những dữ liệu cho thấy mình vẫn còn có thể học hỏi, thay đổi và phát triển.
Nếu bạn muốn xây dựng một cách tư duy linh hoạt hơn trước thử thách, thất bại và những giới hạn của chính mình, hãy khám phá Growth Mindset cùng Flowable.
→ Tìm hiểu khóa học Growth Mindset tại đây nhé!
By Flowable.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao càng cố gắng lại càng cảm thấy kiệt quệ?
Cảm giác kiệt quệ có thể xuất hiện khi bạn cố gắng quá nhiều cho những giá trị không thật sự phù hợp hoặc nằm ngoài tầm kiểm soát, chẳng hạn sự công nhận, lượt tương tác và việc hơn người khác. Khi đó, bạn dễ trao hạnh phúc của mình cho hoàn cảnh bên ngoài và liên tục thấy mình chưa đủ.
Giá trị tốt khác giá trị tồi như thế nào?
Giá trị tồi thường dựa vào những yếu tố bên ngoài như sự nổi tiếng, được công nhận hoặc hơn người khác, khiến bạn khó kiểm soát cảm giác hạnh phúc. Giá trị tốt mang tính nội tại và thực tế hơn, chẳng hạn sự phát triển bản thân, lòng trung thực và sự dũng cảm, nên giúp bạn đánh giá mình qua những điều có thể chủ động thực hiện.
Làm sao chọn được nỗi đau đáng để chịu đựng?
Hãy nhìn vào mục tiêu bạn muốn đạt được và tự hỏi mình sẵn sàng chấp nhận những khó khăn nào để tiến tới đó. Một cơ thể khỏe mạnh đòi hỏi việc tập luyện, dậy sớm và từ chối một số món ăn yêu thích. Điều quyết định không chỉ là bạn muốn gì, mà còn là loại khó chịu bạn chấp nhận.
Lỗi lầm và trách nhiệm khác nhau thế nào?
Lỗi lầm thuộc về quá khứ và là kết quả của những lựa chọn đã xảy ra. Trách nhiệm thuộc về hiện tại, thể hiện qua phản ứng và lựa chọn bạn đang thực hiện. Bạn có thể không kiểm soát được mọi hoàn cảnh, nhưng vẫn có thể tự hỏi mình sẽ làm gì với điều đang xảy ra và chủ động lựa chọn cách phản ứng.
Tài liệu tham khảo
- Manson, M. (2016). The Subtle Art of Not Giving a Fck: A Counterintuitive Approach to Living a Good Life*. HarperOne.
- James, W. (1890). The Principles of Psychology. Henry Holt and Company.
- Boniwell, I. (2012). Positive Psychology in a Nutshell: The Science of Happiness. Open University Press.