Một cách đơn giản để cải thiện chất lượng cuộc sống?
Chỉ 15 phút mỗi ngày và bạn không cần phải làm gì cả.
Chủ đề:
Bạn đã bao giờ gặp phải những tình huống kỳ lạ thế này chưa?
Đang đứng dưới vòi hoa sen, bỗng nhiên một ý tưởng thú vị nảy ra trong đầu. Đang đi trên đường, bạn chợt nghĩ ra giải pháp cho một vấn đề mà đang loay hoay.
Những khoảnh khắc đó thường được gọi là “Aha moment” (khoảnh khắc bừng sáng).
Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, những khoảnh khắc này có một điểm chung rất thú vị. Chúng thường xuất hiện khi bạn đang không làm gì cả. Nói cách khác, khi bạn đang trong trạng thái “nhàm chán”.
Trong xã hội hiện đại, sự bận rộn gần như được tôn vinh như một huy chương danh giá. Chúng ta luôn phải làm gì đó, nghe gì đó, xem gì đó, học gì đó. Chỉ cần một khoảng trống nhỏ xuất hiện, phản xạ gần như tự động của chúng ta là mở điện thoại.
Nhưng có một nghịch lý ít người nhận ra: Có thể chính việc trốn tránh sự nhàm chán đang khiến chúng ta ngày càng kiệt sức, mất tập trung và cảm thấy cuộc sống thiếu ý nghĩa.
Để hiểu điều này, chúng ta cần nhìn vào cách bộ não thực sự hoạt động.
Default mode network”: Khi não bộ làm việc trong lúc nghỉ ngơi
Khi chúng ta không tập trung vào một nhiệm vụ cụ thể, nhiều người nghĩ rằng não bộ đang “tắt”.
Nhưng khoa học thần kinh cho thấy điều ngược lại.
Trong những khoảnh khắc tưởng chừng vô nghĩa đó, não bộ kích hoạt một hệ thống được gọi là “default mode network” (mạng lưới chế độ mặc định).
Đây là mạng lưới các vùng não hoạt động mạnh khi tâm trí được phép lang thang. Thay vì xử lý thông tin từ thế giới bên ngoài, bộ não bắt đầu quay vào bên trong. Nó kết nối ký ức, trải nghiệm, cảm xúc và những ý tưởng rời rạc thành những hiểu biết mới.
Arthur Brooks, giáo sư tại Harvard, giải thích rằng chính trong những khoảng thời gian tâm trí “trôi dạt” như vậy, não bộ bắt đầu ghép nối những mảnh thông tin rời rạc thành một bức tranh lớn hơn về cuộc sống và về chính bản thân chúng ta (Brooks, 2024).
Vì vậy, khi bạn ngồi nhìn ra cửa sổ xe buýt mà không nghe nhạc, khi bạn đi bộ mà không đeo tai nghe, hoặc khi bạn tắm và chỉ đơn giản là để tâm trí trôi đi, đó chính là lúc “default mode network” đang hoạt động mạnh mẽ.
Những ý tưởng sáng tạo, những nhận ra sâu sắc về cuộc sống, thậm chí những quyết định quan trọng đôi khi không xuất hiện khi chúng ta cố gắng suy nghĩ thật nhiều.
Chúng xuất hiện khi chúng ta cho bộ não đủ không gian để tự kết nối mọi thứ bên trong mình.
Nghịch lý: Con người thà chịu đau còn hơn phải nhàm chán
Nếu sự nhàm chán lại quan trọng như vậy, tại sao chúng ta lại sợ nó đến thế?
Một thí nghiệm nổi tiếng của Timothy Wilson tại Đại học Virginia và Dan Gilbert tại Harvard đã cho thấy một kết quả đáng kinh ngạc.
Những người tham gia được yêu cầu ngồi một mình trong phòng trống khoảng 15 phút. Không điện thoại, không sách, không nhạc.
Họ chỉ có hai lựa chọn: ngồi yên với suy nghĩ của mình, hoặc nhấn một chiếc nút để nhận một cú sốc điện gây đau.
Kết quả cho thấy khoảng 67% nam giới và 25% phụ nữ đã chọn tự gây sốc điện cho mình, chỉ để thoát khỏi cảm giác nhàm chán khi phải ngồi một mình với suy nghĩ của mình (Wilson et al., 2014).
Điều này cho thấy một sự thật khá khó chấp nhận: Đối diện với tâm trí của chính mình đôi khi khó chịu đến mức con người sẵn sàng chọn đau đớn thay vì im lặng.
Bởi vì khi sự im lặng xuất hiện, những câu hỏi sâu hơn cũng bắt đầu trồi lên: Mình đang sống vì điều gì? Cuộc sống này có ý nghĩa không? Tại sao mình vẫn cảm thấy trống rỗng dù mọi thứ có vẻ vẫn ổn?
Những câu hỏi này không dễ trả lời. Và vì vậy, chúng ta thường chọn một cách dễ hơn: Phân tâm.
Doom loop of meaning”: Chiếc bẫy của chiếc điện thoại
Hãy thử quan sát phản xạ của mình trong một ngày bình thường: Khi đứng chờ thang máy, khi đợi xếp hàng, bất cứ khi nào có khoảng trống.
Phản xạ gần như tự động của chúng ta là rút điện thoại ra.
Arthur Brooks gọi đây là một dạng “doom loop” (vòng lặp tiêu cực) của ý nghĩa cuộc sống. Mỗi khi sự nhàm chán bắt đầu xuất hiện, chúng ta ngay lập tức dập tắt nó bằng một liều dopamine nhanh từ mạng xã hội, video ngắn hoặc tin tức.
Trong ngắn hạn, điều này mang lại cảm giác dễ chịu. Nhưng về lâu dài, nó khiến tâm trí không bao giờ có cơ hội chạm vào những câu hỏi sâu sắc hơn về mục đích sống, giá trị cá nhân hay hướng đi của cuộc đời.
Kết quả là một nghịch lý rất hiện đại. Chúng ta biết rất nhiều điều đang diễn ra trên thế giới. Nhưng lại ngày càng ít hiểu điều gì đang diễn ra trong chính tâm trí mình.
Không phải ngẫu nhiên mà các vấn đề như lo âu, trầm cảm, mất động lực và cảm giác vô nghĩa đang gia tăng trong xã hội hiện đại. Một phần nguyên nhân có thể đến từ việc chúng ta đã đánh mất khả năng được ở một mình với chính suy nghĩ của mình.
Tập luyện khả năng “được nhàm chán
Có một điều thú vị: sự nhàm chán cũng giống như một kỹ năng.
Càng quen với việc chịu đựng những khoảng lặng, bạn càng ít cảm thấy cuộc sống bình thường là tẻ nhạt. Ngược lại, khi não bộ quen với kích thích liên tục, những điều giản dị nhất cũng trở nên khó chịu và thiếu hấp dẫn.
Vì vậy, thay vì cố gắng loại bỏ sự nhàm chán, có lẽ chúng ta nên học cách tập luyện nó. Flowable gợi ý một vài “giao thức nhỏ” để bắt đầu.
-
Thứ nhất, hãy thử những khoảng thời gian không thiết bị. Ví dụ sáng mai khi đi bộ hoặc tập gym, hãy thử không mang theo điện thoại và không nghe podcast. Chỉ đơn giản là ở trong đầu của chính mình. Ban đầu có thể hơi khó chịu, nhưng chính trong những khoảng lặng đó, những ý tưởng thú vị thường bắt đầu xuất hiện.
-
Thứ hai, thiết lập những không gian không màn hình. Ví dụ không dùng điện thoại trong bữa ăn gia đình, hoặc không mang điện thoại vào phòng ngủ. Khi sự kích thích giảm đi, các cuộc trò chuyện và sự kết nối thật sự sẽ có cơ hội quay trở lại.
-
Thứ ba, chỉ cần 15 phút trong ngày, bạn cho phép mình không tiêu thụ bất kỳ kích thích nào. Hãy chấp nhận những khoảng trống nhỏ trong ngày. Khi chờ thanh toán ở siêu thị hoặc chờ đèn giao thông, hãy thử nhìn xung quanh, quan sát mọi thứ đang diễn ra, hoặc đơn giản là thở chậm lại. Đó chính là lúc bạn đang cho “default mode network” vận hành và giúp tâm trí tự sắp xếp lại những gì đang diễn ra trong cuộc sống.
Những khoảng lặng nhỏ bé này đôi khi chính là nơi bắt đầu của những hiểu biết lớn.
Lời kết
Sự nhàm chán không phải là một sự trừng phạt. Đôi khi, nó là một món quà mà bộ não dành cho chúng ta.
Khi bạn học cách chấp nhận những khoảng lặng, bạn sẽ nhận ra rằng hạnh phúc không nằm ở việc liên tục tiêu thụ thông tin, mà nằm ở khả năng hiện diện trọn vẹn với những gì đang diễn ra trong chính tâm trí mình.
Bởi vì chỉ khi có khoảng trống, chúng ta mới có không gian để suy nghĩ, sáng tạo và hiểu rõ mình đang thực sự muốn sống như thế nào.
Vậy nên hôm nay, Flowable muốn hỏi bạn một câu rất đơn giản: Bạn có sẵn sàng cho phép mình được nhàm chán một chút không?
By Flowable
Lời nhắn:
Đừng để dopamine nhanh thay thế cho những giá trị bền vững. Flowable đã thiết kế riêng một lộ trình xây dựng thói quen dành cho những người có lịch trình dày đặc, giúp bạn lấy lại sự tập trung và quyền kiểm soát tâm trí. Bạn có thể tìm hiểu “Ebook: Xây dựng thói quen cho người bận rộn” tại đây để bắt đầu hành trình "hạnh phúc cùng khoa học" cùng chúng mình nhé!
Câu hỏi thường gặp
Vì sao sự nhàm chán có thể giúp não bộ sáng tạo?
Khi không tập trung vào một nhiệm vụ cụ thể, não bộ kích hoạt mạng lưới chế độ mặc định. Tâm trí được phép lang thang và bắt đầu kết nối ký ức, trải nghiệm, cảm xúc cùng những ý tưởng rời rạc thành hiểu biết mới. Vì vậy, những ý tưởng sáng tạo hoặc nhận ra sâu sắc đôi khi xuất hiện trong lúc chúng ta không cố gắng suy nghĩ.
Vì sao con người thường tìm cách trốn tránh sự nhàm chán?
Sự im lặng có thể khiến những câu hỏi sâu hơn trồi lên, chẳng hạn như mình đang sống vì điều gì hoặc cuộc sống có ý nghĩa không. Những câu hỏi này không dễ trả lời nên con người thường chọn phân tâm bằng điện thoại, mạng xã hội, video ngắn hoặc tin tức để nhanh chóng dập tắt cảm giác khó chịu.
Làm sao để tập luyện khả năng chịu đựng sự nhàm chán?
Bạn có thể bắt đầu bằng những khoảng thời gian không thiết bị, chẳng hạn đi bộ hoặc tập gym mà không dùng điện thoại hay podcast. Ngoài ra, hãy thiết lập không gian không màn hình trong bữa ăn và phòng ngủ, đồng thời dành 15 phút mỗi ngày để không tiêu thụ kích thích, quan sát xung quanh hoặc thở chậm lại.
Điện thoại ảnh hưởng thế nào đến khả năng hiểu chính mình?
Mỗi khi sự nhàm chán xuất hiện, việc lập tức mở điện thoại để nhận một liều dopamine nhanh khiến tâm trí không có cơ hội chạm vào những câu hỏi sâu sắc về mục đích sống, giá trị cá nhân và hướng đi của cuộc đời. Về lâu dài, chúng ta có thể biết nhiều điều bên ngoài nhưng ít hiểu tâm trí mình hơn.
Tài liệu tham khảo
- Brooks, A. C. (2024). You Need to Be Bored. Here’s Why. Arthur Brooks Personal Development Series.
- Wilson, T. D., Reinhard, D. A., Westgate, E. C., Gilbert, D. T., Ellerbeck, N., Hahn, C., Brown, C. L., & Shaked, A. (2014). Just think: The challenges of the disengaged mind. Science, 345(6192), 75–77.