Chủ đề:
Có một điều khá nghịch lý về thời đại chúng ta đang sống.
Chúng ta được nói nhiều hơn bao giờ hết về sức khỏe tinh thần. Chúng ta biết burnout là gì, biết tác hại của stress kéo dài, biết tầm quan trọng của việc sinh hoạt điều độ.
Thế nhưng, rất nhiều người vẫn sống trong một trạng thái mệt mỏi kéo dài.
Có người thức dậy đã thấy không muốn bắt đầu ngày mới. Có người vẫn hoàn thành công việc nhưng không còn hứng thú với những điều từng khiến mình vui. Có người chẳng trải qua một biến cố quá lớn, nhưng cứ cảm thấy năng lượng cạn dần sau nhiều tháng, nhiều năm phải cố gắng.
Đó là lý do cụm từ “thế hệ burnout” ngày càng được nhắc đến khi nói về người trẻ. Nhưng nếu chỉ hiểu nó như một thế hệ “yếu đuối hơn”, “chịu áp lực kém hơn” hay “thiếu kiên trì hơn” thì có lẽ chúng ta đang nhìn vấn đề quá hẹp.
Sự mệt mỏi kéo dài không chỉ xuất hiện ở một nhóm tuổi nhất định. Những người đã đi làm nhiều năm, đang ở những giai đoạn khác nhau của cuộc sống cũng có thể trải qua cảm giác tương tự.
Có lẽ để hiểu burnout, chúng ta cũng cần đặt nó trong bối cảnh con người đang sống và làm việc hôm nay. Cách chúng ta làm việc, kết nối, sử dụng thời gian và đặt kỳ vọng lên chính mình đã thay đổi rất nhiều.
Chúng ta đang làm việc trong một nhịp độ ngày càng khó duy trì
Công nghệ giúp công việc nhanh hơn, linh hoạt hơn và kết nối hơn, nhưng đồng thời cũng mở rộng số lượng việc một người có thể xử lý trong cùng một khoảng thời gian.
Một ngày có thể bắt đầu bằng vài cuộc họp, tiếp tục với hàng chục tin nhắn, email, nhiệm vụ cần hoàn thành và những việc phát sinh chen vào giữa. Một việc vừa xong đã có việc khác chờ sẵn.
Điều làm chúng ta mệt là cảm giác luôn có một thứ gì đó cần được xử lý tiếp.
Đang viết báo cáo thì có tin nhắn. Đang họp thì có email. Đang làm một việc quan trọng thì một yêu cầu khác xuất hiện và kéo sự chú ý sang hướng mới.
Các nghiên cứu về burnout cho thấy áp lực công việc dễ dẫn đến kiệt sức hơn khi chúng ta có ít quyền kiểm soát, ít sự hỗ trợ và ít cơ hội hồi phục.
Điều đó có nghĩa là cùng một khối lượng công việc, hai người có thể trải nghiệm rất khác nhau. Một người có quyền chủ động, được hỗ trợ và có thời gian nghỉ sẽ có khả năng duy trì tốt hơn so với người phải liên tục phản ứng với những yêu cầu từ bên ngoài.
Vì vậy, một người rất có trách nhiệm, kỷ luật và tận tâm vẫn có thể cạn năng lượng khi phải duy trì mức nỗ lực cao trong thời gian dài mà không có đủ điều kiện để phục hồi.
Và đó mới chỉ là những gì xảy ra trong giờ làm.
Công việc không còn dễ dàng kết thúc khi ngày làm việc kết thúc
Ngày trước, rời khỏi nơi làm việc thường đồng nghĩa với việc rời khỏi công việc.
Bây giờ, một chiếc điện thoại có thể mang cả văn phòng về nhà.
Một tin nhắn lúc 9 giờ tối có thể chỉ mất vài giây để đọc. Nhưng chỉ cần nhìn thấy nó, tâm trí đã có thêm một việc cần nhớ. Một email chưa trả lời hay cuộc họp ngày mai có thể tiếp tục nằm đâu đó trong đầu.
Cơ thể đã rời khỏi công việc, nhưng tâm trí thì chưa chắc.
Nghiên cứu về quá trình hồi phục sau công việc cho thấy có thời gian rảnh chưa chắc đồng nghĩa với việc chúng ta đang thực sự nghỉ ngơi. Một yếu tố quan trọng là khả năng tạm thời ngắt tâm trí khỏi công việc.
Bạn có thể đang nằm trên giường, xem phim hay đi ăn với bạn bè, nhưng nếu đầu óc vẫn nghĩ về những việc cần giải quyết, cơ thể đang nghỉ còn tâm trí thì chưa.
Những người khó tách khỏi công việc sau giờ làm cũng có xu hướng báo cáo mức mệt mỏi và nhu cầu hồi phục cao hơn.
Đây cũng là điều khoá Deep Focus của Flowable xoay quanh: làm việc theo nhịp có tập trung và có nghỉ rõ ràng, thay vì phản ứng liên tục cả ngày rồi mang nó về nhà.
Khi công việc có thể xuất hiện ở bất cứ đâu và bất cứ lúc nào, ranh giới giữa thời gian làm việc và thời gian sống cũng trở nên mờ nhạt.
Áp lực của việc “luôn tiến về phía trước
Chúng ta đang sống trong một nền văn hóa rất coi trọng năng suất, bận rộn và sự tiến bộ.
Ngoài công việc, chúng ta còn có một danh sách rất dài những điều cần cải thiện.
Học một kỹ năng mới. Đọc sách. Tập thể dục. Xây dựng thói quen. Chăm sóc sức khỏe. Quản lý tài chính. Cải thiện các mối quan hệ. Hiểu bản thân sâu hơn.
Từng mong muốn riêng lẻ đều rất hợp lý. Vấn đề xuất hiện khi “liên tục tiến bộ” trở thành trạng thái mặc định mà chúng ta kỳ vọng ở chính mình.
Một ngày không học thêm điều gì dễ khiến ta thấy mình đang lãng phí thời gian. Một giai đoạn công việc đi ngang khiến ta bắt đầu sốt ruột. Nhìn thấy người khác đạt thêm một cột mốc mới, ta lại tự hỏi liệu mình có đang tụt lại phía sau.
Ngay cả nghỉ ngơi đôi khi cũng được đặt trong logic của sự tiến bộ.
Dần dần, chúng ta có thể quên rằng không phải mọi khoảnh khắc của cuộc sống đều cần được tối ưu.
Có những giai đoạn chúng ta tiến rất nhanh. Có những giai đoạn chỉ cần giữ được nhịp. Và cũng có những lúc việc chậm lại không đồng nghĩa với việc mình đang đi lùi.
Áp lực không nằm ở việc chúng ta muốn phát triển. Nó nằm ở cảm giác không được phép đứng yên.
Lời kết
Có lẽ vấn đề không chỉ nằm ở việc chúng ta đã nghỉ đủ hay chưa, mà còn ở một đời sống khiến chúng ta quá quen với việc phải luôn làm thêm một điều gì đó.
Chúng ta vẫn có thể học thêm, làm tốt hơn và tiếp tục phát triển. Nhưng giữa tất cả những nỗ lực ấy, vẫn cần có những khoảng thời gian không phục vụ cho một mục tiêu nào cả.
Một buổi tối không cần tận dụng. Một ngày không cần hoàn thành thêm điều gì. Một khoảng lặng không cần biến thành năng lượng cho ngày mai.
Nghỉ ngơi cũng là một phần của đời sống, không chỉ là khoảng thời gian chuẩn bị để chúng ta tiếp tục làm việc.
Và có lẽ, câu hỏi của “thế hệ burnout” không phải là làm sao để đi nhanh hơn, mà là làm sao để đi xa mà vẫn tận hưởng được hành trình này.
By Flowable
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người trẻ được gọi là thế hệ burnout?
Cụm từ thế hệ burnout mô tả tình trạng nhiều người trẻ sống trong mệt mỏi kéo dài, dù hiểu rõ sức khỏe tinh thần, giấc ngủ và ranh giới cá nhân quan trọng. Nguyên nhân cần được nhìn trong bối cảnh rộng hơn, gồm nhịp độ làm việc cao, công việc theo về nhà, áp lực phát triển bản thân và nền văn hóa coi trọng năng suất.
Vì sao công việc khiến chúng ta khó nghỉ ngơi?
Công việc ngày nay có thể xuất hiện ở bất cứ đâu thông qua điện thoại, tin nhắn và email. Dù chỉ dành vài phút để phản hồi, tâm trí vẫn phải ghi nhớ yêu cầu và chuẩn bị cho những việc sắp tới. Vì vậy, cơ thể đã rời nơi làm việc nhưng tâm trí chưa chắc tách rời về mặt tâm lý, khiến thời gian ngoài giờ khó tạo cảm giác hồi phục.
Phát triển bản thân có thể gây ra cảm giác kiệt sức không?
Có. Những mục tiêu như học thêm, tập thể dục, đọc sách hay xây dựng thói quen đều có giá trị, nhưng khi cùng lúc xuất hiện quá nhiều, cuộc sống dễ biến thành danh sách những điều cần tối ưu. Áp lực tăng lên khi một người cảm thấy mình không được phép đứng yên và ngay cả thời gian dành cho bản thân cũng phải tạo ra kết quả.
Tài liệu tham khảo
- Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2007). The Job Demands–Resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309–328.
- Sonnentag, S., & Fritz, C. (2007). The Recovery Experience Questionnaire: Development and validation of a measure for assessing recuperation and unwinding from work. Journal of Occupational Health Psychology, 12(3), 204–221.
- Sonnentag, S., & Zijlstra, F. R. H. (2006). Job characteristics and off-job activities as predictors of need for recovery, well-being, and fatigue. Journal of Applied Psychology, 91(2), 330–350.
Các bài đào sâu từng phần của bài này
- Vì sao ta thấy yên tâm khi bận rộn, nhưng lại bất an khi rảnh rỗi?: Bạn có đang dùng sự bận rộn để chứng minh giá trị bản thân?
- Tại sao chỉ ngồi yên suy nghĩ cũng khiến bạn kiệt sức?: Overthinking: Vì sao càng nghĩ nhiều, càng khó dừng lại?
- Làm sao để làm việc hiệu quả (và không bị burnout)?: Có những ngày rất bận rộn nhưng cuối ngày vẫn thấy mình chưa làm được điều gì thật sự quan trọng.
- Nghỉ ngơi rồi, tại sao bạn vẫn chưa thoát khỏi “vòng lặp” burnout ?: Đôi khi, điều bạn cần thay đổi không phải là cách nghỉ ngơi, mà là những gì đang khiến bạn kiệt sức mỗi ngày.
- Sự thật đằng sau những người “thành công” nhưng kiệt quệ: Giải mã cơ chế Rối loạn lo âu chức năng cao (HFA), vì sao sự bận rộn trở thành "tiếng ồn trắng" che giấu nỗi sợ, và lộ trình tái cấu trúc động lực bền vững cho người hiện đại.
- Hệ quả của việc tôn sùng hiệu suất và cách khôi phục sự cân bằng giữa thành tựu và ý nghĩa: Giải mã học thuyết Iain McGilchrist về sự mất cân bằng não bộ và nghệ thuật khôi phục ý nghĩa sống