Chủ đề:
Càng lớn, chúng ta càng phải đối diện với nhiều lựa chọn khó khăn.
Bạn biết mình coi trọng sự ổn định, nhưng một cơ hội mới lại khiến bạn tò mò. Bạn biết mình cần dành thời gian cho gia đình, nhưng cũng muốn tiến xa hơn trong sự nghiệp. Bạn hiểu mình muốn sống thế nào, nhưng trước một ngã rẽ quan trọng, nỗi sợ chọn sai vẫn xuất hiện.
Thực tế, nỗi hoài nghi bản thân sẽ luôn hiện hữu và ta phải học cách làm chủ nó. Vậy làm sao để bước tiếp khi bạn hiểu rõ mình muốn gì, nhưng lại không thể chắc chắn về kết quả?
Điều phù hợp nhất cũng có thể thay đổi theo thời gian
Một công việc từng rất vừa vặn với bạn ở tuổi 25 có thể không còn phù hợp ở tuổi 35. Một thành phố từng cho bạn cảm giác tự do có thể trở nên xa cách khi những ưu tiên trong cuộc sống thay đổi.
Điều đó không có nghĩa lựa chọn trước đây của bạn là sai.
Con người sẽ dần thay đổi cùng với trải nghiệm, trách nhiệm và những ưu tiên ở từng giai đoạn khác nhau. Vì vậy, “phù hợp” không phải một nhãn cố định gắn lên một lựa chọn. Nó còn phụ thuộc vào con người và hoàn cảnh tại thời điểm bạn đưa ra quyết định.
Thay vì quẩn quanh tìm kiếm câu trả lời cho: “Đâu là lựa chọn đúng?”. Bạn hãy bắt đầu bằng những câu hỏi gần hơn: “Điều gì đang là ưu tiên của bạn lúc này?”, “Cuộc sống hiện tại cần tập trung vào khía cạnh nào?” và “Lựa chọn này có thực sự phù hợp với những điều trên hay không?”
Đôi khi, hãy chấp nhận rằng, bạn không nhất thiết phải tìm một đáp án đúng cho mọi phiên bản của mình.
Mỗi lựa chọn sẽ đi kèm với sự đánh đổi
Một trong những lý do khiến chúng ta bế tắc là luôn kiếm tìm một lựa chọn hoàn hảo: vừa có được thứ mình cần, vừa không phải từ bỏ bất cứ điều gì.
Nhưng hầu hết quyết định trong đời đều đi kèm sự đánh đổi. Các nghiên cứu tâm lý về hành vi lựa chọn chỉ ra rằng, khi đứng trước nhiều mục tiêu cùng lúc, con người có xu hướng tìm cách cân bằng chúng thay vì cố gắng đạt được tất cả.
Bạn có thể chọn công việc có thu nhập cao và chấp nhận bớt đi thời gian dành cho bản thân. Bạn có thể ưu tiên sự ổn định và gác lại một vài cơ hội trải nghiệm. Bạn cũng có thể chọn một nhịp sống chậm, đồng nghĩa với việc tiến chậm hơn trên một số phương diện.
Hiểu mình giúp bạn nhìn rõ điều gì thực sự xứng đáng để đánh đổi.
Không có ngã rẽ nào giữ lại được tất cả mọi thứ. Câu hỏi quan trọng hơn là: Bạn có hiểu mình đang chọn điều gì, và sẵn sàng sống với cái giá của lựa chọn ấy không?
Tin vào chính mình không có nghĩa là mình sẽ luôn đúng
Ngay cả khi hiểu rõ bản thân, bạn vẫn có thể chọn sai.
Bạn có thể chọn một công việc rồi nhận ra môi trường không phù hợp. Có thể chuyển thành phố và phát hiện cuộc sống mới không giống những gì mình tưởng tượng. Có thể theo đuổi một mục tiêu trong vài năm rồi nhận ra mình đã thay đổi.
Nếu niềm tin vào bản thân chỉ được xây dựng dựa trên cảm giác "mình luôn đúng", nó sẽ rất dễ sụp đổ sau một quyết định không như ý.
Nghiên cứu của Taylor và Betz về sự do dự trong nghề nghiệp cho thấy một góc nhìn khác. Sự tự tin khi ra quyết định không đến từ việc bạn có thể dự đoán trước kết quả. Nó đến từ niềm tin rằng bạn có đủ năng lực để tham gia vào quá trình lựa chọn, cân nhắc, hành động và tự điều chỉnh sau đó.
Khi Steve Jobs quyết định học lớp thư pháp lúc còn trẻ, ông chỉ đơn thuần làm theo sở thích. Khi ấy, lựa chọn này không hề liên quan đến những mục tiêu tương lai của ông. Mười năm sau, chính những kiến thức đó lại trở thành nền tảng thiết kế chữ cho máy tính Macintosh. Ông chia sẻ rằng: người ta chỉ có thể xâu chuỗi các sự kiện khi nhìn lại quá khứ, chứ không thể biết trước chúng sẽ ảnh hưởng đến tương lai như thế nào nếu không thực sự dấn thân.
Câu chuyện không nhằm khẳng định mọi lựa chọn đều sẽ dẫn đến một kết quả bất ngờ. Nó cho thấy một điều thực tế hơn: khi lựa chọn, chúng ta hiếm khi có đủ thông tin để biết toàn bộ con đường phía trước.
Vì vậy, sự tin tưởng bản thân không cần bắt đầu bằng lời hứa hẹn "Mình chắc chắn sẽ thành công". Nó có thể bắt đầu bằng một niềm tin giản dị hơn: "Mình hiểu vì sao hôm nay mình chọn điều này, và nếu ngày mai cuộc sống thay đổi, mình vẫn có khả năng lựa chọn lại."
Lời kết
Sau cùng, thấu hiểu bản thân không phải là công cụ để thiết kế một cuộc đời hoàn hảo. Nó giúp ta nhận ra lựa chọn nào phù hợp với con người và hoàn cảnh hiện tại. Đồng thời, ý thức được điều mình phải đánh đổi để sống với lựa chọn ấy.
Hành trình từ hoài nghi đến tin tưởng bản thân bắt đầu từ khả năng đưa ra quyết định khi mọi thứ vẫn còn chưa rõ ràng. Ta chọn, trải nghiệm, nhìn lại và điều chỉnh khi cần. Mỗi lần như vậy, ta hiểu mình thêm một chút và có cơ sở để nâng cao nhận thức cá nhân.
Và hãy nhớ rằng: niềm tin vào bản thân sẽ xuất hiện khi bạn biết mình có thể lựa chọn, chịu trách nhiệm với điều đó và tiếp tục bước đi khi cuộc sống thay đổi.
By Flowable.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao chọn lựa khi sợ mình quyết định sai?
Bạn có thể bắt đầu từ việc xác định điều đang là ưu tiên trong giai đoạn hiện tại, xem lựa chọn đó có phù hợp hay không và chấp nhận rằng mình chưa thể biết toàn bộ kết quả. Niềm tin không cần đến từ lời hứa sẽ luôn thành công, mà từ khả năng cân nhắc, hành động và lựa chọn lại khi hoàn cảnh thay đổi.
Vì sao lựa chọn phù hợp có thể thay đổi theo thời gian?
Con người thay đổi cùng với trải nghiệm, trách nhiệm và những ưu tiên ở từng giai đoạn. Vì vậy, một công việc hoặc thành phố từng rất phù hợp có thể không còn đáp ứng nhu cầu hiện tại. Điều đó không có nghĩa lựa chọn trước đây là sai, chỉ cho thấy sự phù hợp phụ thuộc vào con người và hoàn cảnh tại thời điểm quyết định.
Vì sao mọi lựa chọn đều đi kèm sự đánh đổi?
Hầu hết quyết định trong đời đều liên quan đến nhiều mục tiêu cùng lúc, nên việc đạt được một điều thường khiến bạn phải từ bỏ hoặc giảm bớt điều khác. Bạn có thể chọn thu nhập cao và có ít thời gian hơn cho bản thân, hoặc chọn nhịp sống chậm và tiến chậm hơn ở một số phương diện.
Tin vào bản thân có nghĩa là luôn chọn đúng không?
Không. Ngay cả khi hiểu rõ bản thân, bạn vẫn có thể chọn một công việc, thành phố hoặc mục tiêu không còn phù hợp. Niềm tin vào bản thân đến từ khả năng tham gia vào quá trình lựa chọn, cân nhắc, hành động và tự điều chỉnh sau đó, thay vì dựa trên cảm giác rằng mình sẽ luôn đúng.
Tài liệu tham khảo
- Shaddy, F., Fishbach, A., & Simonson, I. (2021). Trade-offs in choice. Annual Review of Psychology, 72, 181–206.
- Taylor, K. M., & Betz, N. E. (1983). Applications of self-efficacy theory to the understanding and treatment of career indecision. Journal of Vocational Behavior, 22(1), 63–81.