MBTI có chính xác không? Những giới hạn cần biết trước khi bắt đầu
MBTI có chính xác không? Tìm hiểu độ tin cậy, giới hạn của 16 nhóm tính cách và cách đọc kết quả mà không tự dán nhãn bản thân.
Chủ đề:
Có người đọc kết quả MBTI và cảm thấy gần như mọi mô tả đều đúng với mình. Nhưng cũng có người làm lại sau vài tháng, nhận một nhóm tính cách khác rồi bắt đầu nghi ngờ: MBTI có thực sự chính xác không?
Đây cũng là một trong những câu hỏi chúng mình gặp nhiều nhất khi xây dựng và vận hành bài test MBTI trên Flowable Lab.
Câu trả lời của Flowable là:
MBTI có thể phản ánh một số khuynh hướng tính cách có thật, nhưng không phải là bản kết luận chính xác tuyệt đối và bất biến về con người bạn.
MBTI không phải một bài test hoàn toàn ngẫu nhiên. Một số nghiên cứu cho thấy các thang đo của nó có độ nhất quán tương đối tốt và có liên hệ với những đặc điểm tính cách đã được ghi nhận trong các mô hình khác.
Tuy nhiên, vấn đề bắt đầu xuất hiện khi những điểm số liên tục được chuyển thành bốn chữ cái và 16 nhóm tính cách. Cách trình bày này rất dễ hiểu, nhưng cũng làm mất đi không ít sắc thái.
Vì vậy, Flowable không xem MBTI đơn giản là “đúng” hoặc “sai”. Theo chúng mình, câu hỏi hữu ích hơn là:
MBTI chính xác đến đâu, trong phạm vi nào và bạn nên sử dụng kết quả như thế nào?
Nếu chưa quen với cách hệ thống này hoạt động, bạn có thể đọc trước bài MBTI là gì? Tổng quan 16 nhóm tính cách.
Trước hết, “chính xác” nghĩa là gì?
Khi hỏi một bài test tính cách có chính xác không, chúng ta thường đang gộp nhiều vấn đề khác nhau vào cùng một câu hỏi.
Thứ nhất là độ tin cậy: nếu bạn làm lại bài test trong điều kiện tương tự, kết quả có tương đối ổn định hay không?
Thứ hai là giá trị đo lường: bài test có thực sự đo được những khác biệt có ý nghĩa trong tính cách, hay chỉ tạo ra các mô tả rộng và dễ đúng với nhiều người?
Thứ ba là giá trị ứng dụng: kết quả có đủ mạnh để hỗ trợ một quyết định cụ thể như chọn nghề, tuyển dụng, đánh giá năng lực hoặc xác định mức độ phù hợp giữa hai người hay không?
Ba câu hỏi này không giống nhau.
Một công cụ có thể cho kết quả khá ổn định nhưng vẫn chưa đủ chính xác để dùng cho những quyết định quan trọng. Ngược lại, một mô tả chưa hoàn hảo về mặt khoa học vẫn có thể giúp bạn gọi tên một số khuynh hướng và quan sát bản thân tốt hơn.
Đây là cách Flowable nhìn nhận MBTI.
Chúng mình không xem nó là một phép đo toàn diện về con người. Nhưng cũng không cho rằng nó hoàn toàn vô giá trị chỉ vì còn những giới hạn về học thuật.
Giá trị của MBTI phụ thuộc rất nhiều vào cách bạn đọc và sử dụng kết quả.
Các thang MBTI có thể khá ổn định, nhưng type vẫn có thể thay đổi
Một phân tích tổng hợp của Robert Capraro và Mary Margaret Capraro cho thấy các thang điểm MBTI nhìn chung có độ nhất quán nội tại và độ ổn định khi đo lại ở mức tương đối tốt.
Nói đơn giản, các câu hỏi trong mỗi thang không hoàn toàn rời rạc và kết quả cũng không phải được tạo ra một cách ngẫu nhiên.
Tuy nhiên, độ ổn định của điểm số không đồng nghĩa với việc nhóm bốn chữ cái sẽ luôn giữ nguyên.
Hãy tưởng tượng điểm Hướng nội – Hướng ngoại của bạn nằm gần chính giữa. Trong lần đầu, bạn nghiêng nhẹ về Hướng nội và nhận chữ I. Trong lần sau, chỉ cần một vài câu trả lời thay đổi, kết quả có thể nghiêng sang E.
Khoảng cách thật sự giữa hai lần làm test đôi khi rất nhỏ, nhưng nhãn cuối cùng lại chuyển từ một type sang type khác.
Từ kinh nghiệm xây dựng cách diễn giải kết quả trên Flowable Lab, đây là điểm chúng mình luôn muốn người dùng chú ý: type thay đổi không nhất thiết có nghĩa tính cách của bạn đã thay đổi hoàn toàn.
Sự khác biệt có thể đến từ việc bạn nằm gần ranh giới, đang nghĩ tới một bối cảnh khác hoặc nhìn nhận bản thân khác đi tại thời điểm trả lời.
Chẳng hạn, khi nghĩ đến công việc, bạn có thể thấy mình chủ động, giao tiếp nhiều và quyết đoán. Nhưng trong đời sống cá nhân, bạn lại cần nhiều không gian riêng và ít muốn trở thành trung tâm của sự chú ý.
Cả hai trải nghiệm đều có thể đúng.
Đây cũng là lý do Flowable khuyến khích bạn không chỉ nhìn bốn chữ cái cuối cùng, mà còn chú ý mình nghiêng về mỗi phía mạnh đến đâu.
Một người Hướng nội rất rõ và một người chỉ hơi nghiêng về Hướng nội có thể khác nhau đáng kể, dù cả hai cùng nhận chữ I.
Bạn có thể đọc kỹ hơn trong bài Vì sao kết quả MBTI thay đổi?.
Giới hạn lớn nhất của MBTI nằm ở cách chia tính cách thành hai phía
MBTI mô tả bốn cặp khuynh hướng:
Hướng ngoại và Hướng nội.
Giác quan và Trực giác.
Lý trí và Cảm xúc.
Nguyên tắc và Linh hoạt.
Theo Flowable, vấn đề không nằm ở chỗ những khuynh hướng này hoàn toàn không tồn tại.
Nghiên cứu của Robert McCrae và Paul Costa cho thấy nhiều thang MBTI có liên hệ với các đặc điểm trong mô hình Big Five. Chẳng hạn, Hướng ngoại trong MBTI có liên hệ với Hướng ngoại trong Big Five. Trực giác có liên hệ với Cởi mở với trải nghiệm. Nguyên tắc có liên hệ với Tận tâm.
Tranh luận lớn hơn nằm ở cách những khuynh hướng ấy được chia thành hai phía.
Trong thực tế, tính cách thường tồn tại trên những phổ liên tục. Phần lớn chúng ta không hoàn toàn Hướng nội hoặc hoàn toàn Hướng ngoại, mà nằm ở đâu đó giữa hai đầu.
Khi một phổ liên tục bị cắt thành hai nhóm, một phần thông tin sẽ bị mất.
Hai người có điểm gần như nhau có thể nhận hai chữ cái khác nhau chỉ vì một người nằm hơi trên và người kia hơi dưới điểm cắt. Trong khi đó, hai người cùng nhận chữ I có thể khác nhau rất nhiều về mức độ Hướng nội.
Việc phân loại giúp MBTI dễ hiểu, dễ nhớ và dễ trao đổi. Nhưng đổi lại, nó khiến kết quả trông dứt khoát hơn thực tế.
Đây cũng là khác biệt lớn giữa MBTI và Big Five.
MBTI tạo ra một type dễ nhận diện. Big Five giữ lại mức độ của từng đặc điểm trên những phổ liên tục.
Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn, bạn có thể đọc bài MBTI và Big Five khác nhau thế nào?.
Vì sao kết quả MBTI thường khiến chúng ta cảm thấy rất đúng?
MBTI là một bài test tự báo cáo.
Bạn trả lời dựa trên cách mình nhìn nhận thói quen suy nghĩ, giao tiếp và ra quyết định của chính mình.
Vì vậy, kết quả đương nhiên sẽ phản ánh phần nào hình ảnh mà bạn đã có về bản thân.
Nếu bạn trả lời rằng mình thích suy nghĩ một mình, thường chú ý đến ý nghĩa và thích chuẩn bị trước, kết quả nhiều khả năng sẽ trả lại những mô tả tương ứng.
Điều này không làm bài test trở nên vô ích.
Trên thực tế, đây là một trong những giá trị mà chúng mình thấy rõ khi xây dựng Flowable Lab: một bài test tốt có thể giúp người dùng hệ thống hóa nhiều quan sát rời rạc thành một cấu trúc dễ hiểu hơn.
Có những điều bạn đã cảm nhận từ lâu nhưng chưa biết gọi tên. Một kết quả MBTI có thể cung cấp cho bạn ngôn ngữ để bắt đầu suy nghĩ về chúng.
Tuy nhiên, cảm giác “mô tả này rất đúng với mình” chưa đủ để chứng minh bài test có độ chính xác cao.
Hiệu ứng Forer, còn gọi là hiệu ứng Barnum, cho thấy con người dễ xem những mô tả tương đối rộng là dành riêng cho mình, đặc biệt khi chúng được diễn đạt tích cực, cân bằng và đến từ một nguồn có vẻ đáng tin.
Điều đó không có nghĩa mọi mô tả MBTI đều chỉ là hiệu ứng Barnum. Nhưng nó nhắc chúng ta rằng cảm giác được “đọc vị” cần được kiểm tra thêm.
Khi đọc kết quả, Flowable gợi ý bạn tự hỏi:
Mô tả này có đủ cụ thể để phân biệt mình với nhiều người khác không?
Mình có thể tìm thấy những hành vi thực tế nào xác nhận khuynh hướng này?
Có hoàn cảnh nào mình thường hành động hoàn toàn ngược lại không?
Theo chúng mình, một kết quả hữu ích không chỉ khiến bạn thấy được thấu hiểu.
Nó còn phải giúp bạn tạo ra những giả thuyết có thể kiểm chứng trong đời sống thực tế.
MBTI không đo năng lực và không dự đoán chắc chắn hành vi
Đây là giới hạn rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua.
Một người Hướng nội vẫn có thể thuyết trình rất tốt. Một người thiên về Cảm xúc vẫn có thể phân tích logic. Một người thiên về Linh hoạt vẫn có thể xây dựng hệ thống làm việc chặt chẽ.
MBTI mô tả khuynh hướng ưu tiên. Nó không trực tiếp đo trí thông minh, kỹ năng chuyên môn, khả năng lãnh đạo, sức khỏe tâm thần hay tiềm năng phát triển.
Bốn chữ cái cũng không thể dự đoán chắc chắn bạn phù hợp với nghề nào, sẽ thành công trong công việc nào hoặc có hòa hợp với một người khác hay không.
Hành vi thực tế còn chịu ảnh hưởng của kinh nghiệm, kỹ năng, môi trường, mục tiêu, áp lực và khả năng thích nghi.
Từ góc nhìn của Flowable, đây là nơi MBTI dễ bị sử dụng quá mức nhất.
Một kết quả được tạo ra để giúp bạn quan sát khuynh hướng có thể bị biến thành một chiếc nhãn quyết định:
“Tôi là người Hướng nội nên không thể làm quản lý.”
“Tôi là người Cảm xúc nên không hợp công việc phân tích.”
“Tôi là type này nên chỉ hợp với một số nghề hoặc một số người nhất định.”
Những kết luận như vậy đi xa hơn rất nhiều so với điều MBTI có thể hỗ trợ.
Vì vậy, MBTI không nên là căn cứ duy nhất để tuyển dụng, chọn nghề, phân công vị trí hoặc đánh giá mức độ phù hợp trong một mối quan hệ.
Công cụ này cũng không được thiết kế để chẩn đoán trầm cảm, lo âu, rối loạn nhân cách hay bất kỳ vấn đề sức khỏe tâm thần nào.
Flowable khuyên bạn nên sử dụng MBTI như thế nào?
Cách tiếp cận phù hợp nhất, theo chúng mình, là xem kết quả MBTI như một giả thuyết về bản thân, không phải một chiếc nhãn cố định.
Thay vì nói:
“Tôi là người như vậy.”
Bạn có thể thử diễn đạt:
“Tôi thường có xu hướng phản ứng như vậy trong một số hoàn cảnh.”
Cách nói thứ hai chính xác hơn vì nó giữ lại vai trò của bối cảnh và khả năng thay đổi.
Sau khi nhận kết quả, hãy đối chiếu từng khuynh hướng với hành vi thật.
Nó xuất hiện rõ nhất ở công việc, trong quan hệ hay khi bạn chịu áp lực?
Người thân hoặc đồng nghiệp có nhận thấy điều tương tự không?
Có hoàn cảnh nào bạn thường hành động hoàn toàn khác với mô tả?
Bạn cũng nên chú ý đến những phần không khớp thay vì chỉ giữ lại các đoạn khiến mình cảm thấy đúng.
Đôi khi, phần không phù hợp lại cung cấp nhiều thông tin nhất. Nó có thể cho thấy giới hạn của bài test, ảnh hưởng của bối cảnh hoặc việc bạn nằm gần vùng cân bằng giữa hai khuynh hướng.
Khi làm bài test MBTI tại Flowable Lab, chúng mình không muốn kết quả trở thành một chiếc hộp để bạn đặt mình vào.
Mục tiêu là giúp bạn có thêm ngôn ngữ để nhận diện một số xu hướng, hiểu vì sao mình thường phản ứng theo một cách nhất định và tiếp tục kiểm chứng điều đó trong đời sống.
Bạn cũng có thể làm bài test Big Five để nhìn tính cách theo năm phổ liên tục.
Hai kết quả không nhất thiết phải giống nhau hoàn toàn, bởi chúng đo và tổ chức tính cách theo những cách khác nhau.
Kết luận: MBTI có đáng tin không?
Quan điểm của Flowable là: MBTI có giá trị, nhưng giá trị đó có giới hạn.
Một số thang điểm có độ tin cậy tương đối tốt và có liên hệ với những đặc điểm tính cách đã được nghiên cứu trong các mô hình khác.
Tuy nhiên, việc chuyển điểm số thành bốn chữ cái có thể làm mất sắc thái, đặc biệt với những người nằm gần ranh giới. Kết quả cũng phụ thuộc vào cách bạn nhìn nhận bản thân, bối cảnh khi trả lời và chất lượng của từng bài test.
Vì vậy, chúng mình xem MBTI là một điểm khởi đầu để quan sát và trao đổi về tính cách, không phải một phép đo toàn diện về con người.
Nó có thể giúp bạn nhận diện một số xu hướng, đặt câu hỏi chính xác hơn và nhìn lại những pattern thường lặp lại.
Nhưng bốn chữ cái không quyết định bạn có thể làm nghề gì, yêu ai, học được kỹ năng nào hay sẽ trở thành người như thế nào.
Giá trị của MBTI không nằm ở việc nó gắn đúng một chiếc nhãn cho bạn. Giá trị nằm ở việc kết quả có giúp bạn hiểu mình rõ hơn trong đời sống thực tế hay không.
By Flowable.
Câu hỏi thường gặp
MBTI có chính xác tuyệt đối và bất biến không?
MBTI có thể phản ánh một số khuynh hướng tính cách có thật, nhưng không phải bản kết luận chính xác tuyệt đối và bất biến về một người. Một số thang đo có độ ổn định tương đối tốt, song việc chuyển điểm số thành bốn chữ cái và 16 nhóm có thể làm mất nhiều sắc thái của tính cách.
Vì sao kết quả MBTI có thể thay đổi theo thời gian?
Kết quả MBTI có thể thay đổi khi bạn nằm gần ranh giới giữa hai khuynh hướng, trả lời dựa trên bối cảnh khác hoặc nhìn nhận bản thân khác đi. Khoảng cách điểm số giữa hai lần làm test đôi khi rất nhỏ, nhưng nhãn bốn chữ cái vẫn có thể chuyển từ type này sang type khác.
MBTI có dự đoán được nghề nghiệp và năng lực không?
MBTI không trực tiếp đo trí thông minh, kỹ năng chuyên môn, khả năng lãnh đạo hay tiềm năng phát triển. Bốn chữ cái cũng không thể dự đoán chắc chắn bạn phù hợp với nghề nào hoặc sẽ thành công ra sao, vì hành vi còn chịu ảnh hưởng của kinh nghiệm, kỹ năng, môi trường, mục tiêu, áp lực và khả năng thích nghi.
Nên sử dụng kết quả MBTI như thế nào?
Nên xem kết quả MBTI như một giả thuyết về bản thân thay vì một chiếc nhãn cố định. Bạn có thể đối chiếu từng khuynh hướng với hành vi thực tế, xem xét vai trò của bối cảnh, lắng nghe nhận xét từ người khác và chú ý cả những phần không khớp với mô tả.
Tài liệu tham khảo
- Capraro, R. M., & Capraro, M. M. (2002). Myers-Briggs Type Indicator score reliability across studies: A meta-analytic reliability generalization study. Educational and Psychological Measurement, 62(4), 590–602.
- Forer, B. R. (1949). The fallacy of personal validation: A classroom demonstration of gullibility. Journal of Abnormal and Social Psychology, 44(1), 118–123.
- McCrae, R. R., & Costa, P. T., Jr. (1989). Reinterpreting the Myers-Briggs Type Indicator from the perspective of the five-factor model of personality. Journal of Personality, 57(1), 17–40.
- Pittenger, D. J. (2005). Cautionary comments regarding the Myers-Briggs Type Indicator. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 57(3), 210–221.