MBTI và Big Five khác nhau thế nào? Nên chọn bài test nào?
MBTI và Big Five khác nhau thế nào? So sánh cách đo tính cách, độ tin cậy, ý nghĩa kết quả và cách chọn bài test phù hợp.
Chủ đề:
Đây là một trong những câu hỏi chúng mình thường gặp khi người dùng bắt đầu tìm hiểu các bài test tính cách trên Flowable Lab:
Nếu chỉ làm một bài, nên chọn MBTI hay Big Five?
Câu trả lời của Flowable là: không có bài nào tốt hơn trong mọi trường hợp, bởi hai mô hình được xây dựng để trả lời những câu hỏi khác nhau.
MBTI giúp bạn nhận diện mình thường nghiêng về kiểu nào trong cách tiếp nhận thông tin, ra quyết định và tổ chức cuộc sống. Big Five cho thấy bạn có mức độ cao, thấp hay trung bình trên năm đặc điểm tính cách lớn.
Có thể hiểu ngắn gọn:
MBTI cho bạn một kiểu tính cách dễ nhận diện. Big Five cho bạn một hồ sơ tính cách gồm nhiều mức độ.
Nếu bạn mới bắt đầu tìm hiểu bản thân và muốn một kết quả trực quan, MBTI thường dễ tiếp cận hơn. Nếu bạn muốn một bức tranh chi tiết, nhiều sắc thái và gần hơn với cách tính cách được nghiên cứu trong tâm lý học hiện đại, Big Five thường phù hợp hơn.
Vì vậy, thay vì chỉ hỏi “bài nào chính xác hơn?”, câu hỏi hữu ích hơn là:
Bạn đang muốn hiểu điều gì về mình?
Nếu chưa quen với hệ thống 16 nhóm tính cách, bạn có thể đọc trước bài MBTI là gì? Tổng quan 16 nhóm tính cách.
Khác biệt cốt lõi: phân loại và đo theo phổ
Theo Flowable, đây là khác biệt quan trọng nhất cần hiểu.
MBTI sử dụng cách tiếp cận phân loại. Kết quả của bạn được thể hiện bằng bốn chữ cái và xếp vào một trong 16 nhóm như INFJ, ENFP hay ISTJ.
Big Five không tìm một nhóm duy nhất đại diện cho toàn bộ tính cách. Mô hình đo mức độ của năm đặc điểm mà tất cả chúng ta đều có: Cởi mở với trải nghiệm, Tận tâm, Hướng ngoại, Dễ chịu và Bất ổn cảm xúc.
Sự khác biệt này ảnh hưởng trực tiếp đến cách đọc kết quả.
Khi làm MBTI, bạn nhận được một bức chân dung tương đối hoàn chỉnh về một kiểu người. Vì vậy, kết quả thường dễ hiểu, dễ ghi nhớ và dễ tạo cảm giác liên hệ với bản thân.
Khi làm Big Five, bạn không nhận được một tên gọi duy nhất. Bạn có thể có mức Cởi mở cao, Tận tâm trung bình, Hướng ngoại thấp, Dễ chịu cao và Bất ổn cảm xúc trung bình.
Kết quả này có thể kém “ấn tượng” hơn một nhóm tính cách cụ thể, nhưng lại giữ được nhiều sắc thái hơn.
Ví dụ, hai người cùng là INFJ có thể trông tương đối giống nhau nếu chỉ đọc mô tả MBTI. Nhưng Big Five có thể cho thấy một người rất có tổ chức và ổn định trước áp lực, trong khi người còn lại linh hoạt hơn nhưng nhạy cảm hơn với căng thẳng.
Đó là lý do chúng mình không xem MBTI và Big Five như hai đối thủ. Chúng đang cung cấp hai lớp thông tin khác nhau.
Vì sao MBTI dễ hiểu hơn nhưng cũng dễ khiến chúng ta tự dán nhãn?
Ưu điểm lớn nhất của MBTI là khả năng kể một câu chuyện rõ ràng về tính cách.
Bốn chữ cái giúp người đọc nhanh chóng nhận diện một số khuynh hướng quen thuộc: mình thích suy nghĩ một mình hay trao đổi thành lời, thường chú ý đến dữ kiện hay ý nghĩa, thích kế hoạch rõ ràng hay giữ lựa chọn mở.
Với người mới bắt đầu, đây là một điểm bám rất hữu ích.
Từ kinh nghiệm vận hành Flowable Lab, chúng mình thấy nhiều người tiếp cận việc hiểu bản thân dễ hơn khi có một cấu trúc đủ đơn giản để bắt đầu. Một nhóm như INFP hoặc ENTJ giúp họ gọi tên những trải nghiệm trước đây vốn còn khá rời rạc.
Tuy nhiên, sự đơn giản này cũng có mặt trái.
Một người chỉ hơi nghiêng về Hướng nội và một người Hướng nội rất rõ đều có thể nhận chữ I. Ngược lại, hai người có điểm số gần như nhau nhưng nằm ở hai phía của điểm cắt có thể nhận hai type khác nhau.
Vì vậy, bốn chữ cái đôi khi khiến khác biệt trông rõ ràng hơn thực tế.
Đây cũng là một lý do kết quả MBTI có thể thay đổi, nhất là khi điểm của bạn nằm gần ranh giới.
Flowable khuyến khích bạn đọc MBTI như một giả thuyết về khuynh hướng, không phải một danh tính cố định.
Một người Hướng nội vẫn có thể giao tiếp tốt. Một người thiên về Cảm xúc vẫn có thể phân tích logic. Một người thiên về Linh hoạt vẫn có thể xây dựng kỷ luật và hệ thống làm việc chặt chẽ.
Type mô tả xu hướng. Nó không xác định giới hạn.
Vì sao Big Five giữ được nhiều sắc thái hơn?
Big Five không chia bạn thành Hướng nội hoặc Hướng ngoại một cách tuyệt đối. Mô hình đặt bạn trên một phổ.
Bạn có thể rất hướng nội, hơi hướng nội, ở gần mức trung bình hoặc rất hướng ngoại.
Cách tiếp cận này phản ánh tốt hơn thực tế rằng phần lớn đặc điểm tính cách không chia thành hai nhóm hoàn toàn tách biệt. Chúng tồn tại theo mức độ.
Big Five cũng đo một khía cạnh mà MBTI không có phần tương đương trực tiếp: Bất ổn cảm xúc, tức mức độ nhạy cảm trước căng thẳng, lo âu và cảm xúc khó chịu.
Điều này giải thích vì sao hai người cùng type MBTI vẫn có thể phản ứng rất khác nhau trước áp lực. Một người có thể bình tĩnh và hồi phục nhanh, trong khi người còn lại dễ lo lắng hoặc suy nghĩ kéo dài sau một trải nghiệm tiêu cực.
Tương tự, hai người cùng nhận chữ J trong MBTI có thể đều thích kế hoạch, nhưng chưa chắc giống nhau về mức độ kiên trì, kiểm soát bản thân hay khả năng hoàn thành mục tiêu. Big Five thể hiện những khác biệt này rõ hơn thông qua đặc điểm Tận tâm.
Nếu muốn hiểu kỹ hơn về năm đặc điểm, bạn có thể đọc bài Big Five là gì? Tổng quan mô hình tính cách OCEAN.
MBTI và Big Five có đo cùng một thứ không?
Hai mô hình có những vùng giao nhau, nhưng không thể chuyển đổi trực tiếp từ kết quả này sang kết quả kia.
Nghiên cứu của Robert McCrae và Paul Costa cho thấy một số thang MBTI có liên hệ với các đặc điểm Big Five. Hướng ngoại trong MBTI có liên hệ với Hướng ngoại trong Big Five. Trực giác có liên hệ với Cởi mở. Nguyên tắc có liên hệ với Tận tâm. Cảm xúc có liên hệ một phần với Dễ chịu.
Nhưng “có liên hệ” không có nghĩa chúng giống nhau.
Một người có chữ F không nhất thiết có mức Dễ chịu cao. Cặp Lý trí – Cảm xúc tập trung vào tiêu chí thường được ưu tiên khi ra quyết định, trong khi Dễ chịu còn liên quan đến lòng trắc ẩn, sự tin tưởng, hợp tác và thái độ trước xung đột.
Tương tự, một người thích lên kế hoạch chưa chắc đã luôn kiên trì hoặc có khả năng tự kiểm soát cao.
Vì vậy, chúng mình không khuyến khích việc cố “dịch” một type MBTI thành một hồ sơ Big Five. Hai mô hình có thể nhìn vào một số khuynh hướng tương tự, nhưng chúng tổ chức và diễn giải tính cách theo những cách khác nhau.
Big Five có khoa học hơn MBTI không?
Nếu xét riêng dưới góc độ nghiên cứu tâm lý học hiện đại, câu trả lời của Flowable là: Big Five có nền tảng thực nghiệm mạnh hơn.
Mô hình được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu về tính cách, sức khỏe, công việc, quan hệ và hành vi. Việc đo theo phổ cũng giữ lại nhiều thông tin hơn so với chia mỗi khuynh hướng thành hai phía.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa MBTI hoàn toàn vô căn cứ.
Một số nghiên cứu cho thấy các thang MBTI có độ nhất quán và độ ổn định tương đối tốt. Nhiều khuynh hướng mà MBTI đo cũng có liên hệ với các đặc điểm được ghi nhận trong Big Five.
Giới hạn lớn hơn nằm ở việc điểm số được chuyển thành 16 nhóm. Một thay đổi nhỏ gần ranh giới có thể khiến một chữ cái đổi phía và kéo theo toàn bộ tên type thay đổi.
Vì vậy, quan điểm của chúng mình là:
Big Five phù hợp hơn khi bạn ưu tiên độ chi tiết và nền tảng đo lường. MBTI phù hợp hơn khi bạn cần một điểm khởi đầu dễ hiểu và dễ trao đổi.
Bạn có thể đọc thêm bài MBTI có chính xác không? nếu muốn hiểu kỹ hơn về độ tin cậy và giới hạn của bốn chữ cái.
Nên chọn MBTI hay Big Five?
Nếu bạn mới bắt đầu tìm hiểu tính cách và muốn một kết quả trực quan, Flowable thường gợi ý bắt đầu với MBTI.
MBTI giúp bạn nhanh chóng nhận ra một số khuynh hướng trong cách suy nghĩ, giao tiếp và ra quyết định. Kết quả cũng đủ đơn giản để bạn tiếp tục quan sát những đặc điểm đó trong đời sống.
Bạn có thể làm bài test MBTI tại Flowable Lab nếu muốn bắt đầu theo hướng này.
Big Five phù hợp hơn nếu bạn đã biết type của mình nhưng vẫn cảm thấy bốn chữ cái chưa giải thích đủ. Mô hình giúp trả lời những câu hỏi cụ thể hơn:
Mình chỉ hơi hướng nội hay hướng nội rất rõ?
Mình thích lên kế hoạch, nhưng có thực sự kiên trì không?
Mình phản ứng mạnh đến đâu trước căng thẳng?
Mình quan tâm đến hòa hợp vì lòng trắc ẩn hay vì ngại xung đột?
Bạn có thể làm bài test Big Five tại Flowable Lab để xem hồ sơ của mình trên năm đặc điểm OCEAN.
Nếu chỉ được chọn một bài và ưu tiên của bạn là độ chi tiết cùng nền tảng nghiên cứu, chúng mình nghiêng về Big Five.
Nếu ưu tiên của bạn là một điểm khởi đầu dễ hiểu và dễ kết nối với trải nghiệm cá nhân, MBTI thường phù hợp hơn.
Có nên làm cả hai bài test không?
Có, miễn là bạn không kỳ vọng chúng phải đưa ra cùng một câu trả lời.
Đây cũng là lý do Flowable Lab cung cấp cả hai bài test thay vì chỉ chọn một.
MBTI giúp bạn thấy cấu trúc tổng quát. Big Five giúp bạn thấy mức độ và sắc thái bên trong cấu trúc đó.
Chẳng hạn, hai người cùng là INFP có thể đều thích suy ngẫm và quan tâm đến giá trị cá nhân. Nhưng người có mức Tận tâm cao có thể làm việc rất đều đặn và có hệ thống, trong khi người có mức Tận tâm thấp hơn thường ngẫu hứng và khó duy trì cấu trúc.
Hai người này cũng có thể khác nhau đáng kể về mức Bất ổn cảm xúc, từ đó phản ứng rất khác trước áp lực dù cùng một type MBTI.
Nhìn theo cách này, hai mô hình không phủ định nhau.
MBTI giúp bạn hỏi:
Tôi thường nghiêng về cách vận hành nào?
Big Five giúp bạn hỏi tiếp:
Những khuynh hướng đó mạnh đến đâu và biểu hiện thế nào trong đời sống?
Flowable khuyên bạn nên bắt đầu từ đâu?
Nếu bạn mới bắt đầu, chúng mình thường khuyên làm MBTI trước.
Nó cung cấp một bức tranh dễ hiểu và giúp bạn nhanh chóng có ngôn ngữ để quan sát một số khuynh hướng nổi bật.
Sau đó, khi muốn hiểu sâu hơn vì sao những người cùng type vẫn rất khác nhau, hoặc khi bốn chữ cái chưa giải thích hết trải nghiệm của mình, bạn có thể làm thêm Big Five.
Dù chọn bài nào, đừng xem kết quả là một kết luận hoàn chỉnh.
Cả MBTI và Big Five đều chủ yếu dựa trên tự báo cáo. Kết quả có thể chịu ảnh hưởng bởi cách bạn nhìn nhận bản thân, hoàn cảnh hiện tại và bối cảnh bạn nghĩ tới khi trả lời.
Flowable khuyến khích bạn đối chiếu kết quả với hành vi thực tế, những pattern xuất hiện qua nhiều hoàn cảnh và phản hồi từ người hiểu bạn đủ lâu.
Một bài test không cần “đọc vị” hoàn toàn con người bạn mới có giá trị.
Nó có giá trị khi giúp bạn quan sát chính xác hơn, đặt câu hỏi tốt hơn và hiểu rõ hơn mình muốn phát triển theo hướng nào.
By Flowable.
Câu hỏi thường gặp
MBTI và Big Five khác nhau ở điểm cốt lõi nào?
MBTI sử dụng cách tiếp cận phân loại, thể hiện kết quả bằng bốn chữ cái và xếp người làm vào một trong 16 nhóm. Big Five đo mức độ của năm đặc điểm mà mọi người đều có, chẳng hạn Cởi mở, Tận tâm và Hướng ngoại. Vì vậy, MBTI tạo ra một kiểu tính cách dễ nhận diện, còn Big Five cung cấp hồ sơ nhiều sắc thái hơn.
Big Five có khoa học hơn MBTI không?
Dưới góc độ nghiên cứu tâm lý học hiện đại, Big Five có nền tảng thực nghiệm mạnh hơn và được sử dụng rộng rãi trong nghiên cứu về tính cách, sức khỏe, công việc, quan hệ và hành vi. Tuy vậy, MBTI không hoàn toàn vô căn cứ. MBTI vẫn có thể là điểm khởi đầu dễ hiểu, còn Big Five phù hợp hơn khi ưu tiên độ chi tiết và nền tảng đo lường.
Nên chọn MBTI hay Big Five khi mới tìm hiểu bản thân?
Nếu mới bắt đầu và muốn một kết quả trực quan, MBTI thường dễ tiếp cận hơn vì giúp nhận diện nhanh các khuynh hướng trong suy nghĩ, giao tiếp và ra quyết định. Nếu ưu tiên độ chi tiết và nền tảng nghiên cứu, Big Five phù hợp hơn. Có thể làm cả hai, miễn là không kỳ vọng chúng phải đưa ra cùng một câu trả lời.
Tài liệu tham khảo
- Capraro, R. M., & Capraro, M. M. (2002). Myer-Briggs Type Indicator score reliability across studies: A meta-analytic reliability generalization study. Educational and Psychological Measurement, 62(4), 590–602.
- McCrae, R. R., & Costa, P. T., Jr. (1989). Reinterpreting the Myers-Briggs Type Indicator from the perspective of the five-factor model of personality. Journal of Personality, 57(1), 17–40.
- Roberts, B. W., et al. (2007). The power of personality: The comparative validity of personality traits, socioeconomic status, and cognitive ability for predicting important life outcomes. Perspectives on Psychological Science, 2(4), 313–345.
- Soto, C. J., & John, O. P. (2017). The next Big Five Inventory (BFI-2): Developing and assessing a hierarchical model with 15 facets to enhance bandwidth, fidelity, and predictive power. Journal of Personality and Social Psychology, 113(1), 117–143.