Điểm khác biệt giữa người giữ được thói quen, kỷ luật và người bỏ cuộc sau vài ngày
Bạn có thể có nhiều ý tưởng hay, mục tiêu rõ ràng, kế hoạch hợp lý. Nhưng nếu cứ bắt đầu rồi bỏ ngang, trì hoãn rồi tự trách, vấn đề có thể không chỉ nằm ở “ý chí”. Nó có thể liên quan đến tính tận…
Chủ đề:
Bạn có thể có nhiều ý tưởng hay, mục tiêu rõ ràng, kế hoạch hợp lý. Nhưng nếu cứ bắt đầu rồi bỏ ngang, trì hoãn rồi tự trách, vấn đề có thể không chỉ nằm ở “ý chí”.
Nó có thể liên quan đến tính tận tâm (conscientiousness) một trong năm khía cạnh của mô hình nhân cách Big Five/OCEAN.
Một nghiên cứu cho thấy tính tận tâm là yếu tố dự báo đáng tin cậy cho sự thành công trong công việc, sức khỏe và chất lượng cuộc sống, thậm chí vượt qua cả chỉ số thông minh và điều kiện kinh tế - xã hội.
Trong bài viết này, hãy cùng Flowable tìm hiểu tính tận tâm là gì và một cách đơn giản để nâng chỉ số này nhé!
Nếu bạn tò mò về mức độ tận tâm của mình, Flowable sẽ để link bài test Big 5 ở phần bình luận.
Tính tận tâm biểu hiện trong thực tế như thế nào?
Trong mô hình Big Five/OCEAN, tính tận tâm không chỉ nói về việc một người “chăm chỉ” đến đâu. Nó phản ánh cách một người sắp xếp cuộc sống, giữ cam kết với bản thân, theo đuổi việc cần làm và duy trì hành động ngay cả khi không còn nhiều hứng thú.
Người có tính tận tâm cao thường đáng tin cậy trong những việc nhỏ: đến đúng giờ, làm xong việc đã nhận, giữ được thói quen đủ lâu, biết ưu tiên việc quan trọng thay vì liên tục chạy theo cảm giác dễ chịu trước mắt.
Họ không nhất thiết lúc nào cũng có động lực mạnh, nhưng họ có khả năng đưa bản thân quay lại với việc cần làm.
Ngược lại, khi tính tận tâm thấp, vấn đề thường không nằm ở việc bạn không biết mình muốn gì. Bạn có thể có rất nhiều dự định, nhưng lại dễ bị kéo đi bởi cảm xúc, sự trì hoãn hoặc những phần thưởng tức thời.
Kế hoạch được lập ra rồi để đó. Thói quen mới bắt đầu vài ngày rồi đứt đoạn. Deadline cứ bị đẩy lùi vì bạn khó duy trì sự nhất quán đủ lâu.
Vì vậy, tính tận tâm không chỉ là một “chỉ số tính cách”. Nó là cách khả năng tự điều chỉnh của bạn biểu hiện trong đời sống hằng ngày: qua việc bạn có làm điều mình đã nói, có tiếp tục khi cảm xúc giảm xuống, và có thiết kế được môi trường giúp mình hành động dễ hơn hay không.
Một cách đơn giản để hứng thú hơn với những việc không muốn làm
Nếu tính tận tâm thể hiện qua khả năng quay lại với việc cần làm, thì bước đầu tiên không phải lúc nào cũng là ép mình làm việc ngay. Đôi khi, việc cần làm trước tiên là ngừng cho tâm trí một lối thoát quá dễ.
Khi bắt đầu trì hoãn, phản xạ quen thuộc của nhiều người là cầm điện thoại, lướt vài phút, xem một video ngắn, trả lời một tin nhắn không quan trọng, hoặc tìm một thứ gì đó “nhanh vui” để bớt khó chịu.
Những kích thích này không xấu tự thân. Nhưng nếu chúng xuất hiện đúng lúc bạn đang cần tập trung, chúng sẽ khiến việc quay lại với công việc trở nên khó hơn.
Một cách đơn giản hơn là: khi nhận ra mình đang muốn trốn khỏi việc cần làm, hãy thử ngồi yên trong vài phút. Không mở điện thoại. Không bật nhạc. Không xem gì. Không tìm thứ khác để lấp vào cảm giác chán.
Ban đầu, việc này có thể khá khó chịu. Bạn sẽ thấy bồn chồn, muốn đứng dậy, muốn kiểm tra một thứ gì đó.
Nhưng chính khoảng trống đó giúp tâm trí bớt bị kéo đi bởi những phần thưởng tức thời. Khi không còn lựa chọn nào quá dễ để chạy sang, việc cần làm bắt đầu trở nên “có thể làm được” hơn.
Bạn có thể bắt đầu rất nhỏ: trước khi làm việc, đặt điện thoại ra xa và ngồi yên 3 phút. Sau đó chỉ cần làm việc trong 10 phút đầu tiên, không cần hứa sẽ hoàn thành tất cả.
Mục tiêu không phải là trở nên kỷ luật ngay lập tức, mà là tập cho bản thân khả năng ở lại với một chút khó chịu thay vì lập tức tìm cách thoát khỏi nó.
Theo thời gian, đây chính là một phần của tính tận tâm: không phải lúc nào cũng có hứng mới làm, mà biết tạo điều kiện để mình dễ bắt đầu hơn, ít bị cuốn đi hơn, và quay lại với việc cần làm nhanh chóng hơn.
Lời kết
Tính tận tâm không có nghĩa là lúc nào bạn cũng phải nghiêm khắc với bản thân, làm việc không ngừng, hay biến cuộc sống thành một danh sách nhiệm vụ cần hoàn thành. Nếu hiểu theo cách đó, kỷ luật rất dễ trở thành một dạng áp lực mới.
Ở một nghĩa lành mạnh hơn, tính tận tâm là khả năng sống có định hướng hơn một chút: biết điều gì quan trọng, biết quay lại với việc mình đã chọn, và biết tạo ra những điều kiện nhỏ để bản thân bớt phụ thuộc vào cảm hứng nhất thời.
Nhưng làm sao để thiết kế những điều kiện nhỏ đó một cách hiệu quả, nếu chúng mình còn chưa thực sự hiểu rõ mức độ bền bỉ tự nhiên của chính mình?
Ý chí không phải là một nguồn tài nguyên vô hạn để chúng mình có thể tiêu xài một cách vô tội vạ thông qua việc ép uổng bản thân làm việc. Sự nhất quán lành mạnh chỉ thực sự xuất hiện khi bạn thấu hiểu sâu sắc cách hệ thống tâm lý của mình vận hành. Nếu bạn đang tò mò chỉ số tính tận tâm (conscientiousness) của mình nằm ở đâu trên chiếc la bàn nhân cách (và liệu đó có phải là lý do khiến bạn dễ bị cuốn đi bởi những phần thưởng tức thời hay không), hãy dành 5 phút để thực hiện bài trắc nghiệm tâm lý tiêu chuẩn quốc tế Big Five tại Flowable Lab. Việc gọi tên chính xác các đặc điểm tính cách của bản thân chính là bước đầu tiên để bạn thiết lập một lối sống khoa học, cân bằng và bớt đi những áp lực vô hình, bạn nhé!
By Flowable.
Câu hỏi thường gặp
Tính tận tâm trong tính cách là gì?
Tính tận tâm là cách một người sắp xếp cuộc sống, giữ cam kết với bản thân, theo đuổi việc cần làm và duy trì hành động khi hứng thú giảm xuống. Người có tính tận tâm cao thường đáng tin cậy, biết ưu tiên việc quan trọng và có khả năng quay lại với việc cần làm.
Vì sao chúng ta thường bắt đầu rồi bỏ cuộc?
Việc bắt đầu rồi bỏ cuộc có thể liên quan đến khả năng tự điều chỉnh và mức độ dễ bị kéo đi bởi cảm xúc, sự trì hoãn hoặc những phần thưởng tức thời. Khi kế hoạch thiếu sự nhất quán và môi trường có quá nhiều lối thoát dễ dàng, việc duy trì thói quen trở nên khó hơn.
Làm sao để hứng thú hơn với việc không muốn làm?
Khi muốn trốn khỏi việc cần làm, bạn có thể ngồi yên vài phút, không mở điện thoại, bật nhạc hoặc tìm thứ khác để lấp vào cảm giác chán. Sau đó, hãy bắt đầu thật nhỏ bằng cách đặt điện thoại ra xa, ngồi yên ba phút và chỉ làm việc trong mười phút đầu tiên.
Tính tận tâm có đồng nghĩa với kỷ luật tuyệt đối không?
Tính tận tâm không có nghĩa là luôn nghiêm khắc với bản thân, làm việc không ngừng hoặc biến cuộc sống thành danh sách nhiệm vụ. Ở nghĩa lành mạnh hơn, đó là khả năng biết điều gì quan trọng, quay lại với việc đã chọn và tạo ra những điều kiện nhỏ để bớt phụ thuộc vào cảm hứng.
Tài liệu tham khảo
- Roberts, B. W., Kuncel, N. R., Shiner, R., Caspi, A., & Goldberg, L. R. (2007). The power of personality: The comparative validity of personality traits, socioeconomic status, and cognitive ability for predicting important life outcomes. Perspectives on Psychological Science, 2(4), 313–345.