Chủ đề:
INFJ và INFP giống nhau ba trên bốn chữ cái. Nhìn vào mã, ai cũng đoán hai nhóm này phải giống nhau đến ba phần tư. Nhưng nếu nhìn vào lớp bên dưới, hai nhóm này không dùng chung bất kỳ chức năng nào trong bốn chức năng chính. Một INFJ và một INTJ, lệch nhau ở chữ cái thứ ba, lại khởi động tâm trí bằng cùng một chức năng.
Lớp bên dưới ấy gọi là chức năng nhận thức. Đây là phần ít người đọc tới khi làm MBTI, dù chính nó mới giải thích vì sao bạn phản ứng theo cách của mình, vì sao hai người cùng nhóm vẫn khác nhau, và vì sao làm lại bài test đôi khi ra một nhóm khác mà con người bạn không hề đổi.
Bài này đi qua ba tầng. Tám chức năng nhận thức là gì và trông thế nào trong đời sống. Bốn chức năng được xếp thứ tự ra sao trong mỗi nhóm, kèm bảng tra cho cả 16 nhóm. Và cách dùng chúng để phân biệt những nhóm mà bốn chữ cái hay làm bạn phân vân.
Chức năng nhận thức là gì?
Năm 1921, Carl Jung xuất bản cuốn Psychological Types. Ông cho rằng tâm trí con người làm hai việc cơ bản: thu nhận thông tin và đưa ra phán đoán. Mỗi việc có hai cách làm. Thu nhận thông tin bằng giác quan, tức những gì cụ thể đang có hoặc đã từng có, hoặc bằng trực giác, tức những mối liên hệ và khả năng chưa hiện ra. Phán đoán bằng lý trí, tức dựa trên tiêu chí và logic, hoặc bằng cảm xúc, tức dựa trên giá trị và tác động lên con người (Jung, 1921/1971).
Jung còn thêm một chiều nữa. Mỗi cách làm có thể hướng ra thế giới bên ngoài, tức hướng ngoại, hoặc hướng vào thế giới bên trong, tức hướng nội. Bốn cách làm nhân với hai hướng cho ra tám chức năng nhận thức.
Tám chức năng này thường được viết tắt bằng hai chữ cái. Chữ đầu là loại chức năng: S cho giác quan, N cho trực giác, T cho lý trí, F cho cảm xúc. Chữ sau là hướng: e cho hướng ngoại, i cho hướng nội. Vậy nên Ni là trực giác hướng nội, Fe là cảm xúc hướng ngoại. Trong bài này, chúng mình gọi tên tiếng Việt trước và để ký hiệu trong ngoặc, để bạn quen dần với cả hai.
Điều quan trọng cần nắm ngay từ đầu: ai cũng có đủ tám chức năng. Không ai chỉ có trực giác mà không có giác quan, hay chỉ có lý trí mà không có cảm xúc. Khác biệt giữa người với người nằm ở chỗ chức năng nào được dùng nhiều nhất, tự nhiên nhất, và chức năng nào chỉ xuất hiện khi hoàn cảnh ép buộc.
Vì sao 4 chữ cái chưa nói hết về bạn?
Bốn chữ cái MBTI là kết quả bề mặt. Chúng cho biết bạn nghiêng về phía nào trong bốn cặp xu hướng, nhưng không cho biết tâm trí bạn vận hành theo thứ tự nào. Nếu bạn muốn ôn lại ý nghĩa của bốn cặp, bài MBTI là gì? Tổng quan 16 nhóm tính cách đã giải thích kỹ.
Thứ tự vận hành mới là chỗ tạo ra khác biệt. Trong hệ thống mà Isabel Myers và Katharine Briggs phát triển từ lý thuyết của Jung, chữ cái thứ tư, J hoặc P, không chỉ mô tả bạn thích kế hoạch hay thích linh hoạt. Nó còn cho biết chức năng nào của bạn hướng ra bên ngoài. Người có chữ J đưa chức năng phán đoán, tức lý trí hoặc cảm xúc, ra ngoài. Người có chữ P đưa chức năng thu nhận thông tin, tức giác quan hoặc trực giác, ra ngoài (Myers et al., 1998).
Với người hướng ngoại, chức năng hướng ra ngoài chính là chức năng mạnh nhất. Với người hướng nội, chuyện phức tạp hơn một chút. Chức năng mạnh nhất của họ hướng vào trong, nên chữ J hay P đang mô tả chức năng mạnh thứ hai, không phải chức năng mạnh nhất.
Đây là lý do INFJ và INFP khác nhau đến vậy. Cùng là người hướng nội, trực giác, cảm xúc. Nhưng INFJ có chữ J, nên chức năng hướng ra ngoài của họ là cảm xúc hướng ngoại (Fe), còn chức năng mạnh nhất, hướng vào trong, là trực giác hướng nội (Ni). INFP có chữ P, nên chức năng hướng ra ngoài là trực giác hướng ngoại (Ne), còn chức năng mạnh nhất là cảm xúc hướng nội (Fi). Một chữ cái đổi, và cả bốn chức năng chính đổi theo.
Đọc đến đây, bạn sẽ hiểu vì sao người có điểm sát ranh giới ở cặp J và P hay thấy cả hai bản mô tả đều đúng một phần. Họ đang đọc hai bộ máy khác nhau mà bài test chỉ có thể gán cho họ một. Để biết mình thuộc về phía nào, cách nhanh hơn làm lại bài test là nhìn vào từng chức năng và tự hỏi cái nào giống mình hơn.
8 chức năng nhận thức trông thế nào trong đời sống?
Dưới đây là tám chức năng, mỗi chức năng kèm một cảnh quen thuộc, cách nó hoạt động khi được dùng tốt và khi bị dùng quá tay. Trong lúc đọc, bạn không cần cố tìm xem mình "là" chức năng nào. Hãy để ý xem chức năng nào bạn dùng mà không cần cố gắng, và chức năng nào nghe xa lạ hoặc mệt mỏi với bạn.
Giác quan hướng ngoại (Se): sống với những gì đang diễn ra
Giác quan hướng ngoại chú ý đến thế giới vật chất ngay trước mắt: màu sắc, âm thanh, chuyển động, cơ hội đang mở ra lúc này. Người dùng mạnh chức năng này phản ứng nhanh với hoàn cảnh, thích học bằng tay và bằng cơ thể hơn là bằng sách, và thường là người đầu tiên nhận ra không khí trong phòng vừa thay đổi.
Hãy hình dung một buổi đi chơi mà kế hoạch bị hỏng vì trời mưa. Người có Se mạnh không mất nhiều thời gian tiếc nuối. Họ nhìn quanh, thấy một quán cà phê có góc đẹp, và cuộc đi chơi tiếp tục theo một cách khác. Với họ, hiện tại luôn có đủ chất liệu để làm việc.
Khi dùng tốt, Se cho bạn sự có mặt trọn vẹn và khả năng ứng biến hiếm có. Khi dùng quá tay, nó dễ biến thành chạy theo kích thích: ăn, mua, đi, xem, liên tục đổi món để không phải ngồi yên. Se là chức năng chủ đạo của ESTP và ESFP, chức năng bổ trợ của ISTP và ISFP.
Giác quan hướng nội (Si): đối chiếu với những gì đã biết
Giác quan hướng nội không nhìn ra ngoài mà nhìn vào kho trải nghiệm đã tích lũy. Nó lưu lại chi tiết, cảm giác cơ thể, cách một việc từng diễn ra, rồi đem những thứ đó ra đối chiếu với hiện tại. Người có Si mạnh nhớ rõ lần trước bạn thích món gì, biết quy trình nào đã chạy ổn, và cảm thấy an tâm khi mọi thứ ở đúng chỗ của nó.
Một người quản lý dự án có Si mạnh thường là người lưu lại mọi phiên bản tài liệu và nhớ chính xác lý do một quyết định được đưa ra hồi năm ngoái. Khi cả nhóm định làm lại một việc từng thất bại, họ là người nhắc.
Khi dùng tốt, Si tạo ra sự ổn định, đáng tin và một nền nếp giúp người khác thở được. Khi dùng quá tay, nó bám vào cách cũ chỉ vì cách cũ quen thuộc, và biến mỗi thay đổi thành một mối đe dọa. Si là chức năng chủ đạo của ISTJ và ISFJ, chức năng bổ trợ của ESTJ và ESFJ.
Trực giác hướng ngoại (Ne): nhìn ra mọi khả năng
Trực giác hướng ngoại nhìn một sự vật và ngay lập tức thấy nó có thể trở thành gì khác. Một ý tưởng kéo theo ba ý tưởng. Một cuộc trò chuyện rẽ sang năm hướng. Người có Ne mạnh thường được mô tả là nhiều ý tưởng, nhanh liên tưởng, hay đặt câu hỏi "nếu như" và khó chịu khi bị ép đi theo một con đường duy nhất.
Trong một buổi họp bế tắc, người có Ne mạnh là người bất ngờ nối hai thứ chẳng liên quan với nhau và mở ra lối đi mà không ai nghĩ tới. Họ cũng là người, về đến nhà, có thêm bốn dự án mới trong đầu và chưa hoàn thành dự án nào.
Khi dùng tốt, Ne mang lại sự sáng tạo, tinh thần lạc quan và khả năng nhìn thấy cơ hội ở nơi người khác chỉ thấy vấn đề. Khi dùng quá tay, nó rải năng lượng ra quá nhiều hướng, khởi đầu nhiều và kết thúc ít. Ne là chức năng chủ đạo của ENFP và ENTP, chức năng bổ trợ của INFP và INTP.
Trực giác hướng nội (Ni): nhìn ra một mạch ngầm
Trực giác hướng nội làm việc ngược với Ne. Thay vì mở rộng ra nhiều khả năng, nó thu hẹp lại về một hình dung. Người có Ni mạnh hay có cảm giác "biết" một điều gì đó sẽ đi đến đâu trước khi giải thích được vì sao. Họ nhìn thấy mô hình bên dưới các sự kiện rời rạc và thường nghĩ về tương lai xa hơn người xung quanh.
Một người có Ni mạnh có thể ngồi nghe cả nhóm tranh luận suốt một tiếng, rồi nói một câu gói lại toàn bộ vấn đề. Nhưng nếu bạn hỏi họ đã suy luận thế nào để ra câu đó, họ sẽ lúng túng. Quá trình diễn ra bên dưới ý thức, chỉ kết quả nổi lên.
Khi dùng tốt, Ni mang lại tầm nhìn, chiều sâu và khả năng đi đến bản chất. Khi dùng quá tay, nó khóa người ta vào một hình dung duy nhất và bỏ qua những dữ kiện không khớp với hình dung ấy. Ni là chức năng chủ đạo của INFJ và INTJ, chức năng bổ trợ của ENFJ và ENTJ.
Lý trí hướng ngoại (Te): sắp xếp để ra kết quả
Lý trí hướng ngoại nhìn một tình huống và hỏi: làm sao để việc này chạy? Nó quan tâm đến hiệu quả, tiêu chí đo lường, phân công và thời hạn. Người có Te mạnh ra quyết định nhanh dựa trên dữ liệu bên ngoài, nói thẳng điều cần nói, và thấy khó chịu khi một cuộc họp kết thúc mà không ai biết bước tiếp theo là gì.
Trong một nhóm đang loay hoay, người có Te mạnh là người lấy bảng trắng ra, chia việc thành ba cột và hỏi ai phụ trách cột nào. Họ không nhất thiết là người có ý tưởng hay nhất, nhưng là người biến ý tưởng thành thứ chạy được.
Khi dùng tốt, Te mang lại sự rõ ràng và năng lực tổ chức mà mọi tập thể cần. Khi dùng quá tay, nó coi con người như nguồn lực và đo mọi thứ bằng kết quả, kể cả những thứ không nên đo như vậy. Te là chức năng chủ đạo của ESTJ và ENTJ, chức năng bổ trợ của ISTJ và INTJ.
Lý trí hướng nội (Ti): hiểu cho đúng bản chất
Lý trí hướng nội không quan tâm việc có chạy hay không bằng việc nó có đúng hay không. Nó xây dựng một hệ thống logic bên trong, kiểm tra từng mắt xích và khó chịu với bất kỳ lập luận nào có lỗ hổng, kể cả lập luận của chính mình. Người có Ti mạnh thích tháo một vấn đề ra để xem nó hoạt động thế nào, hơn là làm theo hướng dẫn.
Khi được giao một quy trình mới, người có Ti mạnh thường hỏi "vì sao phải làm bước này?" trước khi làm. Họ không hỏi để chống đối. Họ hỏi vì không thể làm tốt một việc mình chưa hiểu.
Khi dùng tốt, Ti mang lại độ chính xác, tư duy độc lập và khả năng phát hiện điểm sai mà người khác bỏ qua. Khi dùng quá tay, nó phân tích mãi mà không hành động, và áp tiêu chuẩn logic vào cả những chuyện cần được cảm nhận hơn là được chứng minh. Ti là chức năng chủ đạo của ISTP và INTP, chức năng bổ trợ của ESTP và ENTP.
Cảm xúc hướng ngoại (Fe): giữ nhịp giữa người với người
Cảm xúc hướng ngoại đọc bầu không khí và điều chỉnh theo nó. Người có Fe mạnh nhận ra ngay ai đang khó chịu trong phòng, biết cách nói để người kia dễ nghe, và tự nhiên đặt nhu cầu của tập thể lên trước. Với họ, một quyết định đúng là quyết định mà mọi người cùng sống được với nó.
Trong bữa cơm gia đình, người có Fe mạnh là người nhận ra bố đang buồn chuyện gì đó dù bố không nói, và lái câu chuyện sang hướng dễ thở hơn. Họ làm việc này gần như không suy nghĩ.
Khi dùng tốt, Fe tạo ra sự ấm áp, hòa hợp và khả năng kết nối hiếm có. Khi dùng quá tay, nó khiến người ta mất dấu cảm xúc của chính mình vì quá bận lo cho cảm xúc người khác, và khó nói "không" ngay cả khi đã cạn sức. Fe là chức năng chủ đạo của ENFJ và ESFJ, chức năng bổ trợ của INFJ và ISFJ.
Cảm xúc hướng nội (Fi): sống đúng với giá trị của mình
Cảm xúc hướng nội hướng vào bên trong và hỏi: điều này có đúng với con người mình không? Nó xây dựng một hệ giá trị cá nhân rất rõ, không nhất thiết nói ra, và dùng hệ giá trị đó làm la bàn. Người có Fi mạnh có thể rất kín đáo về cảm xúc nhưng lại kiên định đến bất ngờ khi một điều gì đó chạm vào giá trị của họ.
Một người có Fi mạnh có thể nhận một công việc lương cao, làm tốt, rồi nghỉ sau sáu tháng vì "không thấy mình trong đó". Người ngoài thấy khó hiểu. Với họ, cảm giác lệch với bản thân là một dữ kiện không thể bỏ qua.
Khi dùng tốt, Fi mang lại sự chân thật, chiều sâu và lòng trắc ẩn với những ai bị bỏ lại. Khi dùng quá tay, nó khiến người ta dễ tổn thương trước lời góp ý và khó chấp nhận rằng người khác có một hệ giá trị khác mà vẫn đúng. Fi là chức năng chủ đạo của INFP và ISFP, chức năng bổ trợ của ENFP và ESFP.
Bốn chức năng trong mỗi nhóm được xếp ra sao?
Mỗi nhóm trong 16 nhóm dùng cả tám chức năng, nhưng bốn chức năng đầu được xếp theo một thứ tự riêng và tạo nên phần lớn tính cách của nhóm đó. Cách xếp này được gọi là thứ tự chức năng, hay trong tài liệu gốc là type dynamics (Myers et al., 1998).
Chức năng thứ nhất là chức năng chủ đạo. Đây là cách tâm trí bạn làm việc tự nhiên nhất, giống tay thuận. Bạn dùng nó nhiều đến mức ít khi nhận ra mình đang dùng.
Chức năng thứ hai là chức năng bổ trợ. Nó cân bằng chức năng chủ đạo theo hai cách: nếu chức năng chủ đạo là thu nhận thông tin thì bổ trợ là phán đoán, và ngược lại; nếu chủ đạo hướng nội thì bổ trợ hướng ngoại, và ngược lại. Nhờ vậy, mỗi người có cả một cách nhìn và một cách quyết định, cả một mặt hướng ra ngoài và một mặt hướng vào trong.
Chức năng thứ ba kém phát triển hơn, thường rõ dần khi bạn trưởng thành. Chức năng thứ tư, hay chức năng yếu nhất, là đối cực của chức năng chủ đạo: người dẫn đầu bằng Ni thì yếu nhất ở Se, người dẫn đầu bằng Fe thì yếu nhất ở Ti. Đây là vùng bạn ít tin tưởng nhất ở bản thân.
Lấy INFJ làm ví dụ. Chức năng chủ đạo là trực giác hướng nội (Ni), nên họ khởi động bằng việc nhìn ra một mạch ngầm hoặc một hình dung về tương lai. Chức năng bổ trợ là cảm xúc hướng ngoại (Fe), nên hình dung ấy được đưa ra thế giới qua việc chăm lo cho sự hài hòa và cảm xúc của người xung quanh. Chức năng thứ ba là lý trí hướng nội (Ti), giúp họ kiểm tra lại logic của những gì mình cảm thấy. Chức năng yếu nhất là giác quan hướng ngoại (Se), nên việc có mặt trọn vẹn ở hiện tại, với cơ thể và những chi tiết vật chất, là vùng họ phải học.
Chức năng yếu nhất đáng chú ý vì một lý do nữa. Khi quá tải hoặc kiệt sức kéo dài, nhiều người thấy chức năng này bùng lên theo cách thô và vụng. Một INFJ đang kiệt sức có thể đột nhiên ăn uống, mua sắm hoặc lao vào những kích thích giác quan một cách không giống họ ngày thường. Một ESTJ đang kiệt sức có thể bất ngờ bị cảm xúc cá nhân tràn ngập, điều họ bình thường rất ít cho phép. Biết chức năng yếu nhất của mình là gì giúp bạn nhận ra tín hiệu này sớm hơn, trước khi tự trách sao mình "không giống mình".
Bảng thứ tự 4 chức năng của 16 nhóm tính cách
Bạn có thể tra nhóm của mình trong bảng dưới đây. Nếu điểm của bạn ở một cặp chữ cái nằm gần mức 50%, hãy tra cả nhóm bên cạnh và đọc kỹ hai bộ chức năng để xem bộ nào giống bạn hơn.
Nhóm Phân tích (NT)
INTJ · Nhà Chiến Lược: chủ đạo là trực giác hướng nội (Ni), bổ trợ là lý trí hướng ngoại (Te), thứ ba là cảm xúc hướng nội (Fi), yếu nhất là giác quan hướng ngoại (Se).
INTP · Nhà Khoa Học: chủ đạo là lý trí hướng nội (Ti), bổ trợ là trực giác hướng ngoại (Ne), thứ ba là giác quan hướng nội (Si), yếu nhất là cảm xúc hướng ngoại (Fe).
ENTJ · Nhà Lãnh Đạo: chủ đạo là lý trí hướng ngoại (Te), bổ trợ là trực giác hướng nội (Ni), thứ ba là giác quan hướng ngoại (Se), yếu nhất là cảm xúc hướng nội (Fi).
ENTP · Nhà Tiên Phong: chủ đạo là trực giác hướng ngoại (Ne), bổ trợ là lý trí hướng nội (Ti), thứ ba là cảm xúc hướng ngoại (Fe), yếu nhất là giác quan hướng nội (Si).
Nhóm ngoại giao (NF)
INFJ · Nhà Cố Vấn: chủ đạo là trực giác hướng nội (Ni), bổ trợ là cảm xúc hướng ngoại (Fe), thứ ba là lý trí hướng nội (Ti), yếu nhất là giác quan hướng ngoại (Se).
INFP · Người Lý Tưởng: chủ đạo là cảm xúc hướng nội (Fi), bổ trợ là trực giác hướng ngoại (Ne), thứ ba là giác quan hướng nội (Si), yếu nhất là lý trí hướng ngoại (Te).
ENFJ · Người Dẫn Dắt: chủ đạo là cảm xúc hướng ngoại (Fe), bổ trợ là trực giác hướng nội (Ni), thứ ba là giác quan hướng ngoại (Se), yếu nhất là lý trí hướng nội (Ti).
ENFP · Người Truyền Cảm Hứng: chủ đạo là trực giác hướng ngoại (Ne), bổ trợ là cảm xúc hướng nội (Fi), thứ ba là lý trí hướng ngoại (Te), yếu nhất là giác quan hướng nội (Si).
Nhóm Thực thi (SJ)
ISTJ · Người Trách Nhiệm: chủ đạo là giác quan hướng nội (Si), bổ trợ là lý trí hướng ngoại (Te), thứ ba là cảm xúc hướng nội (Fi), yếu nhất là trực giác hướng ngoại (Ne).
ISFJ · Người Bảo Vệ: chủ đạo là giác quan hướng nội (Si), bổ trợ là cảm xúc hướng ngoại (Fe), thứ ba là lý trí hướng nội (Ti), yếu nhất là trực giác hướng ngoại (Ne).
ESTJ · Nhà Điều Hành: chủ đạo là lý trí hướng ngoại (Te), bổ trợ là giác quan hướng nội (Si), thứ ba là trực giác hướng ngoại (Ne), yếu nhất là cảm xúc hướng nội (Fi).
ESFJ · Người Quan Tâm: chủ đạo là cảm xúc hướng ngoại (Fe), bổ trợ là giác quan hướng nội (Si), thứ ba là trực giác hướng ngoại (Ne), yếu nhất là lý trí hướng nội (Ti).
Nhóm Khai phá (SP)
ISTP · Nhà Kỹ Thuật: chủ đạo là lý trí hướng nội (Ti), bổ trợ là giác quan hướng ngoại (Se), thứ ba là trực giác hướng nội (Ni), yếu nhất là cảm xúc hướng ngoại (Fe).
ISFP · Người Nghệ Sĩ: chủ đạo là cảm xúc hướng nội (Fi), bổ trợ là giác quan hướng ngoại (Se), thứ ba là trực giác hướng nội (Ni), yếu nhất là lý trí hướng ngoại (Te).
ESTP · Người Thực Thi: chủ đạo là giác quan hướng ngoại (Se), bổ trợ là lý trí hướng nội (Ti), thứ ba là cảm xúc hướng ngoại (Fe), yếu nhất là trực giác hướng nội (Ni).
ESFP · Người Trình Diễn: chủ đạo là giác quan hướng ngoại (Se), bổ trợ là cảm xúc hướng nội (Fi), thứ ba là lý trí hướng ngoại (Te), yếu nhất là trực giác hướng nội (Ni).
Một vài quy luật bạn có thể tự kiểm tra trong danh sách trên. Hai nhóm chỉ khác nhau ở chữ cái đầu, như INFJ và ENFJ, dùng chung bốn chức năng nhưng đảo thứ tự hai chức năng đầu và hai chức năng cuối. Hai nhóm chỉ khác nhau ở chữ cái cuối, như INFJ và INFP, không dùng chung chức năng nào trong bốn chức năng chính. Và chức năng yếu nhất luôn là đối cực của chức năng chủ đạo.
Dùng chức năng nhận thức để phân biệt các nhóm hay nhầm
Đây là chỗ chức năng nhận thức hữu ích nhất trong thực tế. Khi hai bản mô tả nhóm đều nghe đúng, bốn chữ cái không giúp được gì thêm. Nhưng hai bộ chức năng thì luôn khác nhau ở một điểm mà bạn có thể tự kiểm tra bằng trải nghiệm của chính mình.
INFJ hay INFP?
Đây là cặp gây nhầm lẫn nhiều nhất, vì cả hai đều hướng nội, giàu cảm xúc, quan tâm đến ý nghĩa và con người. Khác biệt nằm ở chỗ cảm xúc của bạn hướng về đâu trước.
INFJ dẫn đầu bằng trực giác hướng nội và đưa ra ngoài bằng cảm xúc hướng ngoại. Họ cảm nhận cảm xúc của người khác rất nhanh, đôi khi nhanh hơn cảm xúc của chính mình, và tự nhiên điều chỉnh bản thân để giữ hòa khí. Khi một người bạn buồn, phản xạ đầu tiên của INFJ là tìm cách để người đó dễ chịu hơn.
INFP dẫn đầu bằng cảm xúc hướng nội và đưa ra ngoài bằng trực giác hướng ngoại. Họ biết rất rõ mình cảm thấy gì và điều gì đúng với mình, nhưng không nhất thiết đọc được bầu không khí xung quanh. Khi một người bạn buồn, phản xạ đầu tiên của INFP là kết nối nỗi buồn ấy với một trải nghiệm riêng của mình, rồi từ đó mà đồng cảm.
Câu để tự hỏi: khi bước vào một căn phòng có mâu thuẫn, bạn cảm thấy căng thẳng của người khác trước, hay cảm thấy phản ứng của chính mình trước?
INTJ hay INTP?
Cả hai đều hướng nội, thiên về ý tưởng và logic, và thường bị người ngoài gộp chung thành "kiểu người phân tích". Khác biệt nằm ở việc logic của bạn phục vụ cho điều gì.
INTJ dẫn đầu bằng trực giác hướng nội và đưa ra ngoài bằng lý trí hướng ngoại. Họ có một hình dung về đích đến và dùng logic để tổ chức con đường đi tới đó. Với INTJ, một ý tưởng hay mà không triển khai được là một ý tưởng chưa xong.
INTP dẫn đầu bằng lý trí hướng nội và đưa ra ngoài bằng trực giác hướng ngoại. Họ muốn hiểu một hệ thống đến tận gốc trước, và việc triển khai là chuyện tính sau, hoặc không tính. Với INTP, một ý tưởng đúng nhưng chưa triển khai vẫn là một ý tưởng hoàn chỉnh.
Câu để tự hỏi: điều gì làm bạn khó chịu hơn, một kế hoạch không chạy, hay một lập luận có lỗ hổng?
ENFP hay ENTP?
Cả hai đều dẫn đầu bằng trực giác hướng ngoại, nên cùng nhiều ý tưởng, nhanh liên tưởng và dễ chán. Khác biệt nằm ở chức năng bổ trợ, tức cách bạn chọn giữa những ý tưởng ấy.
ENFP lọc ý tưởng qua cảm xúc hướng nội. Một ý tưởng đáng theo đuổi là ý tưởng khớp với giá trị của họ và có ý nghĩa với con người. Họ có thể bỏ một dự án đang tốt vì nó "không còn là mình nữa".
ENTP lọc ý tưởng qua lý trí hướng nội. Một ý tưởng đáng theo đuổi là ý tưởng đứng vững khi bị chất vấn. Họ thích tranh luận để kiểm tra ý tưởng, kể cả tranh luận ngược với điều mình tin, và đôi khi quên rằng người đối diện đang thấy bị tấn công.
Câu để tự hỏi: khi phải bỏ một ý tưởng, bạn bỏ vì nó không còn đúng với mình, hay vì nó không còn đứng vững về mặt logic?
ISFJ hay ISFP?
Cả hai đều hướng nội, thực tế, giàu tình cảm và hay bị mô tả chung là "người dịu dàng". Khác biệt nằm ở việc bạn dựa vào quá khứ hay hiện tại, và cảm xúc của bạn hướng về ai.
ISFJ dẫn đầu bằng giác quan hướng nội và đưa ra ngoài bằng cảm xúc hướng ngoại. Họ chăm sóc người khác qua những việc đã được chứng minh là hiệu quả, nhớ từng sở thích và thói quen của người thân, và thấy an tâm trong những nền nếp quen thuộc.
ISFP dẫn đầu bằng cảm xúc hướng nội và đưa ra ngoài bằng giác quan hướng ngoại. Họ sống theo giá trị riêng và thể hiện nó qua hành động, thẩm mỹ, trải nghiệm trực tiếp trong hiện tại. Họ ít bị ràng buộc bởi "cách vẫn làm" và dễ rời đi khi một môi trường không còn hợp với mình.
Câu để tự hỏi: bạn thấy dễ chịu hơn khi mọi thứ diễn ra như mọi khi, hay khi mỗi ngày có một chút gì đó mới để cảm nhận?
Đọc chức năng nhận thức mà không tự đóng khung
Chức năng nhận thức là một ngôn ngữ để tự quan sát, không phải một bản án. Có ba cách dùng giúp nó hữu ích thay vì trở thành một chiếc hộp mới.
Thứ nhất, hãy xem thứ tự chức năng của nhóm mình như một giả thuyết. Trong một tuần, để ý xem bạn thật sự khởi động bằng chức năng nào khi gặp một việc mới, một mâu thuẫn, một quyết định. Nếu giả thuyết khớp với những gì bạn quan sát được, nó đáng tin hơn bất kỳ bài test nào. Nếu không khớp, hãy thử bộ chức năng của nhóm bên cạnh.
Thứ hai, nếu có một cặp chữ cái của bạn nằm gần mức 50%, đừng cố ép mình về một phía. Hãy đọc cả hai bộ chức năng. Thường thì việc đọc hai bộ giúp bạn nhận ra ngay bộ nào là mình, vì khác biệt giữa hai bộ chức năng rõ hơn nhiều so với khác biệt giữa hai chữ cái.
Thứ ba, không dùng chức năng để biện hộ. "Tại mình yếu Te nên không bao giờ lên kế hoạch được" là một cách đọc sai. Chức năng yếu nhất là vùng ít được dùng, không phải vùng không thể dùng. Nhiều người thấy chức năng thứ ba và thứ tư của mình phát triển rõ sau tuổi 30, khi công việc và các mối quan hệ đòi hỏi những điều mà chức năng chủ đạo không đáp ứng được. Biết chức năng yếu nhất của mình là để biết nơi cần kiên nhẫn với bản thân, không phải nơi được phép bỏ cuộc.
Chức năng nhận thức có cơ sở khoa học không?
Cần nói thẳng một điều. Mô hình tám chức năng và thứ tự chức năng là một khung lý thuyết. Nó bắt nguồn từ quan sát lâm sàng và suy tư của Jung, được Myers và Briggs hệ thống hóa, và được cộng đồng MBTI dùng rộng rãi. Nhưng khi các nhà nghiên cứu kiểm tra bằng dữ liệu thực nghiệm, phần "thứ tự chức năng" không được ủng hộ tốt. Một bài tổng quan đăng chính trên Journal of Psychological Type, tạp chí của cộng đồng MBTI, kết luận rằng type dynamics dựa chủ yếu vào bằng chứng giai thoại và phần lớn không vượt qua được các kiểm tra thực nghiệm (Reynierse, 2009). Bản thân bài test MBTI cũng có những giới hạn về độ ổn định đã được ghi nhận từ lâu (Pittenger, 2005), điều chúng mình đã bàn trong bài MBTI có chính xác không?.
Vậy vì sao Flowable vẫn viết về nó? Vì chức năng nhận thức làm tốt một việc mà bốn chữ cái làm kém: cho bạn một ngôn ngữ đủ chi tiết để mô tả cách mình phản ứng. Khi bạn nói "mình đọc cảm xúc người khác trước cảm xúc của mình", đó là một quan sát có thể kiểm chứng trong đời sống, dù khung lý thuyết sinh ra cách nói ấy chưa được chứng minh. Giá trị nằm ở chất lượng quan sát của bạn, không nằm ở bản thân mô hình. Nếu bạn muốn một thang đo tính cách được nghiên cứu kỹ hơn, với điểm số liên tục thay vì phân nhóm, bài MBTI và Big Five khác nhau thế nào? sẽ giúp bạn so sánh.
Bắt đầu đọc bộ máy của bạn
Nếu bạn đã làm bài MBTI trên Flowable Lab, trang kết quả của bạn có sẵn một mục giải mã bốn chức năng theo đúng thứ tự của nhóm mình. Hãy mở lại, đọc mục đó cùng với bài này, và đối chiếu với phần trăm nghiêng của từng cặp chữ cái. Nếu có cặp nào gần 50%, tra thêm nhóm bên cạnh trong danh sách 16 nhóm ở trên.
Nếu bạn chưa làm, bài trắc nghiệm MBTI của Flowable Lab hiện mở miễn phí, mất khoảng 10 phút. Kết quả gồm mã bốn chữ cái, mức độ nghiêng của từng cặp và phần giải mã bốn chức năng nhận thức của nhóm bạn. Đây là công cụ tự khám phá do Flowable xây dựng dựa trên mô hình 16 nhóm tính cách, không phải bản MBTI chính thức và không phải chẩn đoán.
Làm bài trắc nghiệm MBTI miễn phí trên Flowable Lab
Bốn chữ cái cho bạn một cái tên. Bốn chức năng cho bạn một cách nhìn vào chính mình đủ chi tiết để nhận ra: lúc nào mình đang ở trong tay thuận, lúc nào mình đang gắng sức, và lúc nào mình chỉ cần kiên nhẫn thêm một chút với vùng mình chưa quen.
Câu hỏi thường gặp
Chức năng nhận thức trong MBTI là gì?
Chức năng nhận thức là tám cách tâm trí thu nhận thông tin và đưa ra phán đoán, theo lý thuyết của Carl Jung. Gồm giác quan, trực giác, lý trí và cảm xúc, mỗi loại có phiên bản hướng ngoại và hướng nội. Mỗi nhóm trong 16 nhóm MBTI dùng bốn chức năng chính theo một thứ tự riêng.
Vì sao INFJ và INFP khác nhau dù chỉ lệch một chữ cái?
Vì chữ J và P quyết định chức năng nào hướng ra ngoài, và với người hướng nội, điều đó làm đổi cả chức năng chủ đạo. INFJ dẫn đầu bằng trực giác hướng nội và cảm xúc hướng ngoại. INFP dẫn đầu bằng cảm xúc hướng nội và trực giác hướng ngoại. Hai nhóm không dùng chung chức năng nào trong bốn chức năng chính.
Làm sao biết thứ tự chức năng của nhóm mình?
Tra bảng 16 nhóm trong bài này, hoặc mở trang kết quả MBTI trên Flowable Lab, nơi có sẵn mục giải mã bốn chức năng. Nếu một cặp chữ cái của bạn gần mức 50%, hãy đọc cả bộ chức năng của nhóm bên cạnh để so sánh.
Chức năng nhận thức có được khoa học chứng minh không?
Chưa. Đây là khung lý thuyết từ tâm lý học phân tích, và các kiểm tra thực nghiệm về thứ tự chức năng cho kết quả không ủng hộ. Flowable dùng nó như một ngôn ngữ để tự quan sát, không phải một thang đo. Người cần thang đo được nghiên cứu kỹ hơn có thể tham khảo Big Five.
Tài liệu tham khảo
- Jung, C. G. (1971). Psychological types. The collected works of C. G. Jung, vol. 6. Translated by H. G. Baynes, revised by R. F. C. Hull. Princeton University Press. (Bản gốc xuất bản năm 1921.)
- Myers, I. B., McCaulley, M. H., Quenk, N. L., & Hammer, A. L. (1998). MBTI manual: A guide to the development and use of the Myers-Briggs Type Indicator (3rd ed.). Consulting Psychologists Press.
- Pittenger, D. J. (2005). Cautionary comments regarding the Myers-Briggs Type Indicator. Consulting Psychology Journal: Practice and Research, 57(3), 210–221.
- Reynierse, J. H. (2009). The case against type dynamics. Journal of Psychological Type, 69(1), 1–21.