Chủ đề:
Bài này đào sâu một phần của Vì sao chúng ta được gọi là “thế hệ burnout”?.
Có những ngày lịch trình dày đặc, ta vẫn cảm thấy mình đang làm chủ cuộc sống. Nhưng chỉ cần một ngày không có kế hoạch, cảm giác yên tâm bỗng nhiên biến mất. Ngay cả khi đã hoàn thành tất cả công việc, nỗi bất an vẫn luôn hiện hữu, ta lại liên tục tìm kiếm một điều gì đó để lấp đầy những khoảng trống thời gian.
Vậy, tại sao bận rộn khiến ta yên tâm, còn rảnh rỗi đôi khi lại làm ta nghi ngờ chính mình?
Hãy cùng Flowable tìm câu trả lời trong quá trình bạn “tự đánh giá” bản thân mỗi ngày.
Bận rộn cho ta cảm giác mình đang tiến lên
Khi có nhiều việc phải làm, bạn biết rõ mình cần tập trung vào đâu. Một email cần trả lời, một kế hoạch cần hoàn thành, một mục tiêu cần đạt được. Xử lý xong từng đầu công việc mang lại cho bạn cảm giác mình vừa tiến thêm một bước. Ngay cả khi chưa đạt được thành công lớn, quá trình liên tục giải quyết các nhiệm vụ nhỏ sẽ tạo ra niềm tin rằng: bản thân đang tiến bộ.
Ngược lại, thời gian rảnh không đem lại kết quả rõ ràng. Một buổi chiều thảnh thơi khiến ta băn khoăn liệu mình có đang lãng phí cơ hội phát triển bản thân. Những suy nghĩ, trăn trở, cảm giác chưa đủ tốt hay các mục tiêu tương lai cũng thường xuyên xuất hiện khi ta không còn bận rộn.
Vì thế, chúng ta thường liên tục tìm kiếm công việc mà không sẵn sàng để tâm trí có thêm một khoảng trống.
Bận rộn cung cấp cho ta một nhiệm vụ cụ thể, dễ kiểm soát hơn nhiều so với việc ngồi yên đối diện với những nỗi bất an bên trong. Ta biết cách hoàn thành tốt một kế hoạch, nhưng lại gặp khó khăn khi đối diện với cảm giác “chậm lại”. Do đó, liên tục làm việc thường trở thành một lựa chọn quen thuộc, bởi điều đó cho ta một minh chứng thực tế rằng mình đang phát triển.
Khi bận rộn trở thành thước đo giá trị bản thân
Cảm giác yên tâm còn được củng cố bởi cách xã hội tôn vinh những người bận rộn.
Nghiên cứu của Bellezza, Paharia và Keinan (2017) đã chỉ ra một sự dịch chuyển thú vị về tâm lý xã hội. Nếu trước đây, sự thong thả là đặc quyền của giới thượng lưu, thì trong xã hội hiện đại ở Mỹ và nhiều quốc gia, sự bận rộn mới là biểu tượng của địa vị. Người có lịch trình dày đặc thường được ngầm đánh giá là người có năng lực, tham vọng và nắm giữ vai trò quan trọng. Ngược lại, ở những nước có văn hóa tận hưởng như Ý, lối sống thong thả mới là thước đo của chất lượng sống.
Sự đối lập này chứng minh rằng: áp lực phải bận rộn thực chất là một chuẩn mực văn hóa, không phải là thước đo giá trị thực tế dành cho mỗi người.
Nhưng khi cách đánh giá này lặp đi lặp lại thường xuyên, chúng ta bắt đầu áp dụng nó lên chính mình. Ta chỉ cảm thấy ý nghĩa cuộc sống khi lịch trình dày đặc và liên tục lo lắng vì có quá nhiều thời gian rảnh. Một ngày nghỉ bỗng khơi lên cảm giác tội lỗi vì ta thấy bản thân vẫn đang dậm chân tại chỗ, trong khi người khác không ngừng tiến lên. Lúc này, bận rộn không chỉ là thước đo năng suất, mà còn là minh chứng cho bản thân rằng: mình có ích, có năng lực và xứng đáng được công nhận.
Học cách dành thời gian cho bản thân mà không cần chứng minh
Nếu đã quen đánh giá bản thân qua những gì làm được, bạn sẽ dễ rơi vào khủng hoảng mỗi khi rảnh rỗi. Muốn thoát khỏi vòng lặp này, hãy thử tự hỏi: Bạn đang bận vì có việc quan trọng cần giải quyết, hay chỉ đang trốn tránh cảm giác khó chịu khi không làm gì?
Hai trạng thái này ẩn chứa những động lực bên trong rất khác nhau. Một bên xuất phát từ nhu cầu và mục tiêu cụ thể. Bên còn lại bắt nguồn từ cảm giác mình phải luôn năng suất mới được xem là người có giá trị. Nhận ra động lực thực sự sẽ giúp bạn giành lại quyền làm chủ thời gian. Bạn vẫn có thể nỗ lực đuổi theo các mục tiêu, nhưng đồng thời cũng cho phép mình được đọc một quyển sách, đi dạo, trò chuyện với người thân hay nằm dài nghỉ ngơi mà không cần hoài nghi về chính mình.
Và cũng đừng biến những khoảng thời gian trống này thành một “dự án phát triển bản thân”. Nếu bạn liên tục yêu cầu mình phải đọc sách hiệu quả, tập thể dục năng suất hay học thêm kỹ năng mới khi rảnh thì bạn vẫn đang dùng sự bận rộn để đổi lấy cảm giác an tâm.
Một ngày thảnh thơi không khiến bạn trở nên yếu kém hay bị bỏ lại. Giá trị của một người lớn hơn những gì họ hoàn thành trong một ngày. Khi không còn phải liên tục chứng minh mình có ích, bạn mới có thể sử dụng thời gian phù hợp với nhu cầu của mình: có lúc cần tập trung và nỗ lực; có lúc cần nghỉ ngơi, nuôi dưỡng các mối quan hệ hoặc dành thời gian suy ngẫm về hướng đi tiếp theo.
Lời kết
Bận rộn có thể là dấu hiệu của trách nhiệm, nỗ lực và những mục tiêu quan trọng. Nhưng khi lịch trình dày đặc trở thành điều kiện tiên quyết để bạn cảm thấy mình có giá trị, thời gian rảnh sẽ rất khó đem lại sự bình yên.
Chúng ta không cần biến mọi khoảng trống thành một nhiệm vụ mới. Đôi khi, điều cần thiết nhất lại là cho phép mình sống chậm lại mà không xem đó là một bước lùi.
Bởi, một cuộc sống ý nghĩa được tạo nên từ rất nhiều khoảnh khắc: khi ta hoàn thành một mục tiêu, khi ta có mặt trọn vẹn bên những người mình yêu thương, khi ta dành thời gian cho điều mình yêu thích, và cả khi ta cho phép bản thân nghỉ ngơi mà không cảm thấy có lỗi.
By Flowable.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bận rộn khiến ta cảm thấy mình đang tiến bộ?
Bận rộn thường cung cấp những nhiệm vụ cụ thể và dễ kiểm soát. Khi hoàn thành từng việc nhỏ, ta nhận được cảm giác mình vừa tiến thêm một bước, ngay cả khi chưa đạt thành công lớn. Chuỗi kết quả này tạo ra niềm tin rằng bản thân đang phát triển, trong khi thời gian rảnh thường không đem lại dấu hiệu tiến bộ rõ ràng.
Vì sao thời gian rảnh lại dễ khơi lên cảm giác tội lỗi?
Khi đã quen đánh giá giá trị bản thân qua năng suất, một ngày nghỉ có thể khiến ta nghĩ mình đang lãng phí cơ hội phát triển. Ta dễ cảm thấy dậm chân tại chỗ trong khi người khác vẫn tiến lên. Cảm giác tội lỗi xuất hiện vì bận rộn đã trở thành minh chứng rằng mình có ích, có năng lực và xứng đáng được công nhận.
Làm sao để nghỉ ngơi mà không hoài nghi chính mình?
Hãy tự hỏi mình đang bận vì một việc quan trọng hay đang trốn tránh cảm giác khó chịu khi không làm gì. Sau đó, cho phép bản thân đọc sách, đi dạo, trò chuyện, nghỉ ngơi hoặc suy ngẫm mà không biến những hoạt động này thành một dự án năng suất mới. Giá trị của một người không chỉ nằm ở những gì họ hoàn thành trong ngày.
Tài liệu tham khảo
- Bellezza, S., Paharia, N., & Keinan, A. (2017). Conspicuous consumption of time: When busyness and lack of leisure time become a status symbol. Journal of Consumer Research, 44(1), 118–138.